روایت‌هایی از پیش‌نویس تفاهم‌نامه احتمالی میان ایران و آمریکا

خلیج فارس: اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران تأکید کرد که جزئیات توافق احتمالی تا زمان نهایی شدن و امضا منتشر نخواهد شد و همچنان بررسی‌های لازم دری ایران در جریان است. با این حال، روایت‌هایی که از سوی برخی منابع نزدیک به هیئت مذاکره‌کننده ایران منتشر شده‌اند، تصویری نسبتاً روشن از چارچوب‌های مورد بحث میان تهران و واشنگتن ارائه می‌کنند:

روایت نخست؛ تأکید بر چارچوب مذاکرات پس از پایان جنگ

در این روایت منتشر شده، خطوط کلی توافق احتمالی در هفت محور اصلی تشریح شده است. بر اساس این روایت، در موضوع هسته‌ای هیچ توافق جدیدی در مرحله فعلی صورت نمی‌گیرد و ایران تعهد تازه‌ای فراتر از مواضع و سیاست‌های پیشین خود نمی‌پذیرد. مطابق این گزارش، مذاکرات مربوط به پرونده هسته‌ای در یک بازه ۶۰ روزه پس از امضای تفاهم‌نامه دنبال خواهد شد و اصول بنیادین مورد تأکید جمهوری اسلامی ایران از جمله حق غنی‌سازی و حفظ مواد غنی‌شده همچنان محور گفت‌وگوها خواهد بود.

در موضوع تنگه هرمز نیز تأکید شده است که ایران هیچ تعهدی درباره واگذاری مدیریت یا بازگشت شرایط این آبراه راهبردی به وضعیت پیش از جنگ نخواهد داد و تنها بحث عادی‌سازی عبور و مرور دریایی پس از پایان جنگ مطرح است.

در این روایت همچنین آمده است که آینده اداره تنگه هرمز بر پایه ابتکار کشورهای منطقه و بدون نقش‌آفرینی آمریکا تعریف خواهد شد.

این متن همچنین پایان جنگ در تمامی جبهه‌های منطقه از جمله لبنان را یکی از اهداف اصلی تفاهم‌نامه معرفی می‌کند و مدعی است که آمریکا متعهد خواهد شد اسرائیل را به توقف جنگ در لبنان وادار کند.

موضوع آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران، دریافت خسارات ناشی از جنگ، مذاکرات درباره رفع تحریم‌ها و تعیین چارچوب مذاکرات ۶۰ روزه آینده میان ایران و آمریکا نیز از دیگر محورهای مورد اشاره در این روایت است.

روایت دیگر؛ انتشار جزئیات یک پیش‌نویس ۱۴ ماده‌ای

در این روایت، جزئیات بیشتری از آنچه «پیش‌نویس تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای ایران و آمریکا» خوانده شده، منتشر شده است.

بر اساس این گزارش، توقف دائمی و فوری جنگ در همه جبهه‌ها از جمله لبنان، تعهد آمریکا به عدم مداخله در امور داخلی ایران، رفع محاصره دریایی ظرف ۳۰ روز، خروج نیروهای آمریکایی از پیرامون ایران و بازگشایی تنگه هرمز با ترتیبات مورد نظر تهران از جمله مفاد اصلی پیش‌نویس عنوان شده است.

این روایت همچنین به تعلیق تحریم‌های مرتبط با فروش نفت و محصولات پتروشیمی، دسترسی ایران به منابع مالی حاصل از فروش انرژی، ارائه طرح‌های بازسازی ایران به ارزش حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار از سوی آمریکا و متحدانش و آغاز مذاکرات ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی اشاره می‌کند.

در بخش دیگری از این گزارش، تکرار تعهد ایران در چارچوب پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) مبنی بر عدم تولید سلاح هسته‌ای، عدم اعمال تحریم‌های جدید از سوی آمریکا در دوره مذاکرات، آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار از منابع مسدودشده ایران و تشکیل سازوکار نظارتی برای اجرای توافق ذکر شده است.

این روایت همچنین تصریح می‌کند که توافق نهایی صرفاً بر سه محور سرنوشت مواد غنی‌شده و غنی‌سازی، رفع تحریم‌ها و برنامه بازسازی اقتصاد ایران متمرکز خواهد بود و موضوعاتی نظیر برنامه موشکی جمهوری اسلامی ایران و حمایت از گروه‌های مقاومت به طور کامل از دستور کار مذاکرات خارج شده‌اند.

شباهت‌ها و تفاوت‌ها

مقایسه دو متن نشان می‌دهد که هر دو روایت بر چند محور مشترک تأکید دارند؛ از جمله پایان جنگ، آغاز مذاکرات ۶۰ روزه، عدم طرح موضوعات موشکی و منطقه‌ای در مذاکرات نهایی، آزادسازی بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران، بررسی رفع تحریم‌ها و تداوم برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران.

این روایت جزئیات بیشتری درباره زمان‌بندی رفع محاصره دریایی، میزان منابع مالی آزادشده، رقم پیشنهادی بازسازی ایران و سازوکارهای اجرایی توافق ارائه می‌دهد؛ در حالی که روایت نخست بیشتر بر خطوط کلی سیاسی و راهبردی توافق تمرکز دارد و تا حد زیادی برخواسته‌های دو طرف تمرکز دارد.

در عین حال هنوز هیچ‌یک از این موارد به صورت رسمی از سوی مراجع ذی‌صلاح جمهوری اسلامی ایران تأیید نشده و همان‌گونه که سخنگوی وزارت امور خارجه اعلام کرده است، جزئیات دقیق توافق تا زمان نهایی شدن و امضا منتشر نخواهد شد.