تالاب «حله» بوشهر، نیازمند مدیریت یکپارچه

به گزارش خلیج فارس به نقل از ایرنا، برنامه مدیریت در واقع یک سند و مرجع کاری برای شرایط کنونی تالاب بوده و چشم‌اندازی از وضعیت بلند مدت آن، همچنین ابزاری برای تحلیل عملکردهای زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی تالاب و اولویت بندی اهداف است که برای اجرای آن با توجه به رویکرد مشارکتی نیاز به تبادل نظر میان ذینفعان برای رسیدن به تعاریف مشترک از رویکرد زیست بومی است. این مهم در عملی شدن برنامه مدیریت حائزاهمیت است طوریکه طبق آن ذینفعان در امور اجرایی و عملی شدن اهداف متعهد می‌شوند.

منطقه حفاظت شده حله با مساحت ۴۴ هزارو ۷۸۳ هکتار در استان بوشهر و در ۱۰ کیلومتری شمال شرقی بندر بوشهر قرار دارد که این منطقه در سال ۱۳۵۵ و با مصوبه شماره ۷۴ به عنوان منطقه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست درآمد، ۲۲ هزار هکتار از این منطقه حفاظت شده، تالابی بوده که با توجه به خشکسالی دهه‌های اخیر محدوده آبی آن بشدت کاهش داشته است.

همه ساله در فصل زمستان این منطقه پذیرای پرندگان مهاجر زیادی و از مناطق ارزشمند با توان اکولوژیکی بالا است که از پرندگان بومی شاخص در این منطقه دراج را می توان نام برد و همچنین زیستگاهی مناسب برای پرندگانی نظیر درنا، فلامینگو، اگرت، اردک مرمری، غاز خاکستری، انواع سلیم و سایر پرندگان آبزی و کنار آبزی و انواع بازهای شکاری که در فصول مختلف به این منطقه مهاجرت می‌کنند و زیبایی خاصی به این منطقه می‌دهند.

از گونه پستاندار در این منطقه می‌توان از گربه جنگلی، گربه وحشی، گرگ، شغال، کفتار، گراز و پوشش گیاهی آن شامل نخل مرداب، نی بزواش، پیازین و لوئی و گیاهان خشکی زی مانند گز و کهور ایرانی است.

حقابه تالاب حله استان بوشهر از سد رئیسعلی دلواری سالانه ۵۵ میلیون مترمکعب است که تامین آن را وزارت نیرو عهده دار شده‌ است و باید در نیمه نخست سال تخصیص یابد.

حله تنها تالاب آب شیرین بوشهر

تالاب حله به عنوان تنها تالاب آب شیرین استان بوشهر درسال ۱۳۴۲ بر اثر طغیان رودخانه حله به وجود آمد و از آن سال به بعد به عنوان تالاب و منطقه حفاظت شده زیر نظر محیط زیست استان بوشهر قرار گرفت، آب این تالاب از سرریز جریان رودخانه دالکی و شاپور، بارندگی زمستانه و تا حدودی جزر و مد خلیج فارس تامین می‌شود.

در سال‌های سال اخیر به دلایل مختلف ازجمله خشکسالی، ایجاد سد، ‌تخریب و تصرف اراضی برای فعالیت‌های کشاورزی و انسانی و احداث جاده، تالاب حله دچار آسیب‌ و مشکلاتی شده که با استفاده از اطلاعات موجود و مطالعات صورت گرفته و استفاده ار روش‌های مدیریتی نوین می‌توان از برخی از از این آسیب جلوگیری و یا از شدت آنها کم کرد.

همچنین با استفاده از فناوری‌های نوین و پژوهش‌های صورت گرفته بعضی از این آسیب ها و مشکلات قابل برطرف شدن است و یا می‌توان اثرات آنها را به حداقل رساند، با توجه به ایجاد طرح حمایت از تالابهای کشور که در از سال ۲۰۰۵ در سازمان حفاظت محیط زیست شروع شده استان بوشهر نیز به دلیل دارا بودن مناطق با ارزش تالابی مشمول ابلاغ اعتبار برای حفاظت و احیای مناطق تالابی از جمله تالاب حله شد.

طرح جامع ساماندهی رودخانه حله، حفظ مهمترین زیستگاه آبی بوشهر

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای بوشهر با تأکید بر نقش حیاتی تالاب‌ها در پایداری منابع آب، حفظ تنوع زیستی و معیشت جوامع محلی گفت: حفاظت از تالاب‌ها فقط یک موضوع زیست‌محیطی نیست، بلکه مستقیم با امنیت آبی، اقتصادی و اجتماعی مناطق مرتبط است و نیازمند مدیریت علمی منابع آب در کنار بهره‌گیری از دانش بومی است.

عبدالطیف عباسی‌نژاد اظهار کرد: تالاب‌ها به‌عنوان زیرساخت‌های طبیعی، نقشی مهمی در تنظیم جریان آب، کاهش خطر سیلاب‌ها، تصفیه طبیعی آب و کنترل کانون‌های گردوغبار ایفا می‌کنند و هرگونه تضعیف این اکوسیستم‌ها، پیامدهایی فراتر از محیط‌زیست خواهد داشت.

وی با اشاره به شرایط اقلیمی استان بوشهر افزود: افزایش دما، تبخیر بالا و تداوم خشکسالی‌های سال‌های اخیر، فشار مضاعفی بر منابع آبی و تالاب‌ها وارد کرده است، اما در کنار این عوامل طبیعی، برداشت‌های نامتوازن، کاهش آورد رودخانه‌ها و تغییرات در بستر و حریم مجاری آبی نیز می‌تواند تاب‌آوری تالاب‌ها را کاهش دهد.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای بوشهر، تالاب حله را یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های آبی استان دانست و گفت: تالاب حله و منطقه حفاظت‌شده پیرامون آن، از نظر اکولوژیک و به‌ویژه میزبانی پرندگان مهاجر، اهمیت بالایی دارد و وضعیت آن ارتباط مستقیمی با شرایط رودخانه حله و نحوه توزیع و انتقال جریان آب در این حوضه دارد.

عباسی‌نژاد با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای بهبود شرایط این تالاب تصریح کرد: در همین راستا، طرح جامع ساماندهی رودخانه حله با محورهایی مانند لایروبی بخش‌هایی از رودخانه و زهکش‌ها و همچنین بهسازی و احداث سازه‌های مقسم، با هدف بهبود انتقال و توزیع آب، کاهش انسدادها و ارتقای شرایط اکولوژیک پایین‌دست در دستور کار قرار گرفته است.

وی تأکید کرد: این اقدامات زمانی اثربخش خواهد بود که مبتنی بر مطالعات فنی و هیدرولوژیکی و با در نظر گرفتن ملاحظات زیست‌محیطی اجرا شود؛ چراکه ساماندهی اصولی رودخانه‌ها می‌تواند ضمن کاهش خطر طغیان و رسوب‌گذاری، به احیای کارکردهای طبیعی تالاب‌ها نیز کمک کند.

تامین حقآبه و نقش کلیدی مدیریت یکپارچه و مشارکت جوامع محلی

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای بوشهر با اشاره به مفهوم حقآبه تالاب‌ها گفت: تالاب‌ها برای بقا و حفظ عملکردهای طبیعی خود نیازمند حداقلی از آب با زمان‌بندی مشخص هستند و در مدیریت منابع آب، باید تالاب به‌عنوان یک ذی‌نفع اکولوژیک مورد توجه قرار گیرد، در این مسیر، شرکت آب منطقه‌ای بوشهر در چارچوب قوانین و مقررات، مدیریت و تنظیم منابع و مصارف آب را با هدف ایجاد تعادل میان نیازهای مختلف دنبال می‌کند.

عباسی‌نژاد نقش جوامع محلی و بهره‌برداران را در حفاظت از تالاب‌ها بسیار مهم دانست و افزود: تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد که بدون مشارکت مردم محلی، حفاظت پایدار امکان‌پذیر نیست. اصلاح الگوی مصرف آب، کاهش تلفات، نگهداری شبکه‌های آبیاری و جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز، از جمله اقداماتی است که می‌تواند تأثیر مستقیمی بر بهبود وضعیت رودخانه‌ها و تالاب‌ها داشته باشد.

ترکیب دانش بومی با مدیریت علمی راهگشای حفاظت پایدار تالاب

وی با اشاره به رویکردهای جهانی روز جهانی تالاب‌ها ادامه داد: تأکید نهادهای بین‌المللی بر پیوند تالاب‌ها با دانش سنتی و میراث جوامع محلی، نشان می‌دهد که ترکیب دانش بومی با مدیریت علمی می‌تواند راهگشای حفاظت پایدار این اکوسیستم‌های ارزشمند باشد؛ موضوعی که در استان بوشهر نیز ظرفیت تحقق آن وجود دارد.

اقدام‌های حمایتی از تالاب حله

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای بوشهر گفت: افزایش بهره‌وری آب، تقویت پایش و حفاظت از مجاری آبی، جلوگیری از دخل و تصرف در بستر و حریم رودخانه‌ها و همکاری بین‌بخشی با دستگاه‌های مسئول، از جمله محورهای اصلی برنامه‌های این شرکت برای حمایت از تالاب‌ها و منابع آب وابسته به آن‌هاست.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر به نقش مهم تالاب حله اشاره کرد و گفت: از ابتدای سال ۱۳۹۳ طرح جامع مدیریت زیست بومی با مشارکت مردمی را در تالاب بین المللی حله دنبال شده و با همکاری کارشناسان و متخصصان مرکز بین المللی تالاب‌های کشور و در دوره‌های پیوسته آموزش‌های لازم به مردم و ذی نفعان داده شد و در نهایت طرح مدیریت جامع تالاب حله تدوین شد و در ۷ تالاب مهم کشور این طرح تصویب و یک افق ۲۵ ساله برای آن مشخص شد.

عبدالرحمان مراد زاده با اشاره به کنوانسیون رامسر افزود: هر جایی در استان بوشهر که عمق آب زیر ۶ متر در پایین ترین جزر باشد، طبق قوانین کنوانسیون رامسر تالاب محسوب می‌شوند و بنا به این تعریف اکثر خورهای استان بوشهر تالاب هستند.

وی ادامه داد: لایروبی تالاب‌ها بویژه حله و نایبند در دست اجرا است و بخشی از مشکلات تالاب حله که به انسداد شاخه‌های رودخانه‌ای مرتبط بود که با همکاری نهادهای اجرایی و اعتبارات تخصیص یافته توسط شرکت آب منطقه‌ای، لایروبی شاخه اصلی انجام و شیب معکوس اصلاح شد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست بوشهر ادامه داد: با اقدام‌های انجام گرفته حقآبه تالاب حله تأمین شد و در زمان حاضر شاهد احیای تدریجی آن هستیم.

مرادزاده، از صدور سند مالکیت تالاب‌های استان با حمایت رییس کل دادگستری و دادستان بوشهر خبر داد و گفت: صدور اسناد مالکیت برای تالاب‌ها، اقدامی مهم در راستای حفاظت از این اکوسیستم‌های ارزشمند است.

وی گفت: در استان بوشهر ۹ تالاب مصوب داریم که ۴ تالاب حله، نایبند، نخیلو و مند در مناطق حفاظت شده قرار دارند و مابقی نیز مانند تالاب خور سلطانی و لشکری در شهرستان بوشهر و تالاب هاله و بردستان مورد تصویب هیات وزیران قرار گرفته است.