چرا لحن ترامپ در باره مذاکره با ایران عوض شد؟

خلیج فارس:در بحبوحه فضاسازی‌های جنگ‌افروز، ایران نه با زبان تهدید، که با بیان قاطع دیپلماتیک و به پشتوانه انبوهی از دستاوردهای دفاعی، پیام بازدارندگی خود را به گوش واشنگتن رساند. محور اصلی پیام ایران این بود که ما برای حل اختلافات گفت‌وگو را پیشنهاد می‌دهیم اما اگر طرف مقابل جنگ می‌خواهد، دامنه آن منطقه را به آتش خواهد کشاند.

به گزارش«خلیج فارس» به نقل از ایران، از مسکو تا استانبول و تهران، شبکه‌ای از گفت‌وگوها شکل گرفت تا مسیر تنش‌زدایی؛ نه از سر ترس که از موضع قدرت هموار شود. سفرهای علی لاریجانی و سید عباس عراقچی در منطقه و میزبانی و تماس با وزرای خارجه و رؤسای جمهوری کشورهای همسایه گوشه‌ای از همین نقشه راه هوشمندانه بود؛ راهی که نشان داد بازدارندگی واقعی، در ترکیب «آمادگی دفاعی تمام‌عیار» و «تعامل منطقه‌ای خستگی‌ناپذیر» معنا می‌یابد. صرفنظر از آنچه در آینده در انتظار کشور است، تجربه تلاش‌های صورت گرفته الگویی برای پیروزی در جنگ اراده‌ها خواهد بود.

آیا راهبرد «مرد دیوانه» ترامپ در پرونده ایران شکست خورده است؟
شنبه شب و ساعتی پس از انتشار خبر سفر شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی وزیر خارجه و نخست‌وزیر قطر به ایران، فضای رسانه‌ای کشور رنگ و بوی مذاکراتی به خود گرفت. اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه، شامگاه دیروز در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره گزارش‌های منتشره پیرامون این سفر گفته بود «حضور وزیر خارجه قطر در تهران در ادامه مساعی جمیله و رایزنی بین کشورهای منطقه درباره تحولات منطقه‌ای و به منظور تبادل نظر درباره صیانت از صلح و ثبات منطقه انجام شد».

بقایی همچنین به دیدار و گفت‌وگوی این مقام قطری با سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه و علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان اشاره کرد.

پیش از این اعلام موضع؛ علی لاریجانی با انتشار یک متن یک جمله‌ای در شبکه اجتماعی «ایکس»، گمانه‌زنی‌ها درباره وقوع جنگ را یک «فضاسازی رسانه‌ای تصنعی» توصیف کرد و از شکل‌گیری ساختاری برای مذاکرات خبر داد.

لاریجانی در این خصوص نوشت: «برخلاف فضاسازی جنگ رسانه‌ای تصنعی، شکل‌گیری ساختاری برای مذاکرات درحال پیشرفت است». اشاره لاریجانی به شگل‌گیری ساختار مذاکره از سوی رسانه‌ها به عنوان نقطه پایانی بر ماراتن نفسگیر و سنگین از مذاکرات منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای روزهای اخیر مقامات کشورمان با همتایان منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای خود تفسیر شد.

امید به دیپلماسی در جنگ اراده‌ها
روندی که در یک هفته گذشته آغاز شده بود و همزمان با تشدید تنش‌های منطقه‌ای و تشدید تهدیدات نظامی ایالات متحده در روز جمعه با دیدار علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی با ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه و سفر سید عباس عراقچی وزیر امورخارجه کشورمان به ترکیه و دیدار با «رجب طیب اردوغان» رئیس جمهوری و «هاکان فیدان»، وزیر خارجه ترکیه به مرحله حساسی رسید.

زنده نگهداشتن امید دیپلماسی در یکی از ملتهب‌ترین مقاطع زمانی اخیر، نکته قابل توجهی بود که در راهبرد کلان ایران در مواجهه تهدیدات نظامی آمریکا و اسرائیل برجسته شد. در فضای جنگ اراده‌ها ایران نشان داد که در عین آمادگی کامل برای دفاع، مسیر مذاکره منصفانه را مسدود نکرده است.

تلاش دیپلمات‌های ایرانی در فضای ملتهب تزاید تنش و تهدید، عرصه را برای چاره‌اندیشی و گفت‌وگو باز گذاشت و سرانجام عراقچی در نشست خبری مشترک روز جمعه با همتای ترکیه‌ای خود در استانبول، بر آمادگی ایران برای مشارکت در هر روند دیپلماتیک «معنادار، منطقی و منصفانه» تأکید کرد.

رئیس دستگاه دیپلماسی در عین حال خطوط قرمز تهران را نیز ترسیم نمود. او تحولات منطقه را نگران‌کننده خواند و هشدار داد مداخلات خارجی و سیاست‌های رژیم صهیونیستی با حمایت آمریکا، منطقه را در مسیر خطرناکی قرار داده و هماهنگی کشورهای اسلامی برای مقابله با این تهدیدات را ضروری دانست.

عراقچی با یادآوری نبود صداقت آمریکا در مذاکرات گذشته، شرط ورود مجدد ایران به مذاکرات را «برابری، احترام متقابل و منافع متقابل» عنوان و تصریح کرد مذاکره همراه با تهدید قابل قبول نیست. او اعلام کرد توانمندی‌های دفاعی و موشکی ایران هرگز موضوع مذاکره نخواهد بود و هرگونه حمله می‌تواند کل منطقه را درگیر کند.

او همچنین از تلاش ترکیه و برخی کشورها برای شکل دهی به یک «چهارچوب» برای مذاکرات احتمالی خبر داد. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه نیز بر اهمیت حیاتی ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای برای کاهش تنش‌ها تأکید کرد و هشدار داد فقدان دیپلماسی می‌تواند به بی‌ثباتی گسترده‌تر منجر شود. او گفت اسرائیل در تلاش است آمریکا را به حمله علیه ایران متقاعد کند.

در دیدار با اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، عراقچی بر تقویت همبستگی کشورهای اسلامی برای مقابله با تهدیدات و مداخلات مخرب تأکید کرد و رئیس جمهوری ترکیه نیز آمادگی خود را برای هرگونه مساعی جمیله اعلام و دیپلماسی را تنها راه‌حل دانست.

در نهایت عراقچی روز شنبه ۱۱ بهمن ماه در حساب کاربری خود در شبکه ایکس جمع‌بندی واضحی از مذاکرات ترکیه داد و نوشت: «در این گفت‌وگوها بار دیگر تصریح کردم که ایران هرگز در پی دستیابی به سلاح هسته‌ای نبوده و آمادگی دارد وارد یک توافق هسته‌ای عادلانه و منصفانه شود که منافع مشروع ملت ایران را تأمین کند؛ توافقی که دربرگیرنده تضمین «عدم دستیابی به سلاح هسته‌ای» و رفع مؤثر تحریم‌ها باشد. »

رمزگشایی از مذاکرات مسکو و آنکارا
پیامی که علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی شامگاه جمعه و ساعاتی پس از حضور وزیر خارجه قطر در تهران در شبکه اجتماعی «ایکس» منتشر کرد و از «شکل‌گیری زمینه‌های جدید در ساختار مذاکراتی» سخن گفت، نشان دهنده ورود پرونده هسته‌ای ایران به مرحله‌ای تازه از محاسبات راهبردی و دیپلماتیک است. این پیام همزمان از فعال شدن آنکارا و مسکو حکایت دارد که هر یک نقش مشخصی در شکل‌گیری و پیشبرد چهارچوبی را عهده دار شده‌اند که هنوز در حال تکوین است.

اوج این روند را می‌توان در تحرکات جمعه گذشته دید که حضور سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در ترکیه و علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در روسیه دو مسیر موازی اما مکمل را فعال کرد. گفت‌وگوهای انجام شده در «آنکارا» معطوف به تعریف چهارچوب بالقوه مذاکرات جدید با ایالات متحده بود که با نتایج سازنده‌ای همراه شد. زمینه شکل‌گیری این چهارچوب را باید در مواضعی جست‌وجو کرد که پیش‌تر «هاکان فیدان»، وزیر خارجه ترکیه مطرح کرده بود.

«فیدان» در واکنش به مجموعه شروط ادعایی آمریکا از پرونده هسته‌ای گرفته تا موضوعات موشکی و منطقه‌ای هشدار داده بود که بستن یکباره همه پرونده‌ها واقع بینانه نیست و امکان توافق را از اساس تضعیف می‌کند. بنابراین احتمالاً بر اساس آنچه در گفت‌وگوهای روز جمعه عراقچی و «فیدان» در آنکارا انجام شد، تلاش‌ها برای طراحی چهارچوب مذاکرات به شکل «موضوع به موضوع» متمرکز خواهد شد. همزمان سیگنال مثبت این تفاهم به مسکو مخابره شد تا گام دیگر برای مدیریت بحران برداشته شود.

به نظر می‌رسد نمایش ظرفیت بازدارندگی ایران و درک واشنگتن از عزم تهران برای پاسخ فراگیر به هرگونه تهدید حتی اگر محدود و مقطعی باشد، به تدریج محاسبات آمریکا را نسبت به هزینه‌های سناریوهایی که تا همین اواخر در ادبیات تهدیدآمیز واشنگتن به‌عنوان «گزینه‌های روی میز» تکرار می‌شد، وارد فاز تردید کرده و در لحن واشنگتن بازتاب یافته است. اظهارات اخیر «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا مبنی بر جریان داشتن «مذاکراتی بسیار جدی با ایران»، نشانه‌ای از پذیرش این واقعیت است که گزینه نظامی، دست‌کم در شرایط فعلی با هزینه‌ها و ریسک‌هایی برای او همراه است که نمی‌تواند به سادگی از آن چشم بپوشد.