گنج پنهان در نخلستان‌های بوشهر؛ جنگل سبز جنوب در مسیر گردشگری

خلیج فارس – مسعود باقری: نخلستان برای مردم جنوب تنها مجموعه‌ای از درختان تولیدکننده خرما نیست؛ بخشی از هویت، فرهنگ، تاریخ و سبک زندگی مردم این منطقه در میان همین نخل‌ها شکل گرفته است.

از روش‌های سنتی آبیاری و برداشت خرما گرفته تا حصیربافی، بندبافی، پخت نان محلی و تولید فرآورده‌های خرمایی، مجموعه‌ای از عناصر فرهنگی و اقتصادی در نخلستان‌های بوشهر وجود دارد که قابلیت تبدیل شدن به یک تجربه گردشگری متفاوت را دارد.

استان بوشهر با برخورداری از بیش از ۶.۵ میلیون اصله نخل در حدود ۴۰ هزار هکتار اراضی باغی، یکی از مهم‌ترین قطب‌های نخل‌داری کشور محسوب می‌شود. بخش قابل توجهی از این ظرفیت در شهرستان دشتستان متمرکز شده و این شهرستان به تنهایی بیش از ۷۰ درصد نخلستان‌های استان را در خود جای داده است.

همین گستردگی باعث شده است نخلستان‌های دشتستان و دیگر شهرستان‌های خرماخیز استان، چشم‌اندازهایی کم‌نظیر از طبیعت، کشاورزی و زندگی روستایی جنوب ایران ایجاد کنند؛ چشم‌اندازهایی که اگر با برنامه‌ریزی درست معرفی شوند، می‌توانند گردشگران داخلی و حتی گردشگران خارجی را به این مناطق جذب کنند.

سال‌هاست که بخش عمده توجه به نخلستان‌های استان بوشهر معطوف به تولید، فرآوری و صادرات خرما بوده است، اما ظرفیت این باغ‌ها بسیار فراتر از حوزه کشاورزی است.

گردشگری کشاورزی می‌تواند حلقه اتصال میان تولیدکننده و گردشگر باشد. در این مدل، گردشگر صرفاً برای دیدن یک منظره وارد منطقه نمی‌شود، بلکه بخشی از زندگی واقعی مردم محلی را تجربه می‌کند؛ از حضور در نخلستان و آشنایی با شیوه برداشت محصول گرفته تا چشیدن خرما و رطب، آشنایی با فرآورده‌های نخل و مشارکت در فعالیت‌های سنتی.

چنین رویکردی علاوه بر افزایش درآمد باغداران، می‌تواند زمینه ایجاد فرصت‌های شغلی جدید برای جوانان روستایی، زنان فعال در صنایع دستی و تولیدکنندگان محصولات محلی را فراهم کند.

در واقع، نخلستان می‌تواند از یک فضای صرفاً تولیدی به یک مقصد گردشگری تبدیل شود؛ مقصدی که در آن طبیعت، کشاورزی، فرهنگ، غذا، صنایع دستی و زندگی بومی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

ظرفیت بزرگ گردشگری نخلستان

دشتستان با برخورداری از بخش عمده نخلستان‌های استان، مهم‌ترین نقطه برای توسعه گردشگری نخلستان در بوشهر به شمار می‌رود.

شهرها و روستاهای این شهرستان در فصل برداشت خرما، چهره‌ای متفاوت پیدا می‌کنند. رفت‌وآمد باغداران، برداشت محصول، فرآوری خرما و برگزاری آئین‌های سنتی مرتبط با نخل، مجموعه‌ای از جاذبه‌ها را ایجاد می‌کند که می‌تواند در قالب بسته‌های گردشگری به مسافران معرفی شود.

در این میان، برگزاری رویدادهای گردشگری نقش مهمی دارد. تجربه بسیاری از مناطق گردشگری جهان نشان می‌دهد که یک رویداد مناسب می‌تواند یک ظرفیت محلی را به یک برند گردشگری تبدیل کند.

لزوم تقویت زیرساخت‌های گردشگری

نماینده مردم دشتستان در مجلس شورای اسلامی، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: شهرستان دشتستان و استان بوشهر دارای نخلستان‌های بسیار بزرگ و وسیعی هستند که جلوه‌های بسیار زیبایی ایجاد می‌کنند و می‌توانند فرصت بسیار خوبی برای توسعه گردشگری باشند.

ابراهیم رضایی افزود: باید ضمن تعریف رویدادها و فعالیت‌های گردشگری در نخلستان‌ها، زیرساخت‌های لازم نیز در این حوزه فراهم شود تا گردشگران بتوانند با حضور در این مناطق، تجربه مناسبی از طبیعت، فرهنگ و زندگی مردم استان داشته باشند.

نماینده مردم دشتستان در مجلس شورای اسلامی یکی از مهم‌ترین نیازها را توسعه زیرساخت‌های اقامتی دانست و گفت: ایجاد اقامتگاه‌ها در نزدیکی نخلستان‌ها می‌تواند ماندگاری گردشگران را افزایش دهد و موجب شود حضور گردشگر صرفاً به یک بازدید چندساعته محدود نشود.

یک جنگل بزرگ برای گردشگری

نخلستان‌های بوشهر از منظر گردشگری، در واقع یک «جنگل دست‌کاشت و تولیدی» گسترده هستند که برخلاف جنگل‌های طبیعی، با زندگی اقتصادی و فرهنگی مردم منطقه پیوند مستقیم دارند.

این ویژگی می‌تواند یک مزیت مهم برای استان باشد؛ زیرا گردشگر علاوه بر طبیعت، با یک فرهنگ زنده مواجه می‌شود. صدای کارگران در فصل برداشت، حرکت میان ردیف‌های نخل، مشاهده فرآیند برداشت و فرآوری خرما، چشیدن محصولات تازه و آشنایی با غذاها و صنایع دستی محلی، مجموعه‌ای از تجربه‌هایی است که در بسیاری از مقاصد گردشگری قابل بازسازی نیست.

از سوی دیگر، توسعه گردشگری نخلستان می‌تواند به حفظ میراث ناملموس منطقه نیز کمک کند. بسیاری از مهارت‌ها و آئین‌های مرتبط با نخل‌داری در معرض فراموشی قرار دارند و برگزاری رویدادها و انتقال این دانش به گردشگران و نسل جوان می‌تواند به حفظ آنها کمک کند.

تجربه‌ای از زندگی در نخلستان

یکی از نمونه‌های رویدادهای گردشگری مرتبط با نخلستان‌های استان بوشهر، رویداد «مخ‌برون» و آئین‌های مرتبط با برداشت خرما است؛ رویدادی که تلاش دارد گردشگر را از یک تماشاگر صرف به یک مشارکت‌کننده در زندگی نخلستان تبدیل کند.

فعال گردشگری استان بوشهر، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت برگزاری رویدادهای ملی گردشگری در حوزه نخل و خرما اظهار کرد: رویداد «مخ‌برون» در دو روز و در سه بخش برگزار می‌شود و هدف آن ایجاد تجربه‌ای ملموس از زندگی در نخلستان برای گردشگران است و شرکت‌کنندگان از نزدیک با روش برداشت خرما توسط باغداران آشنا می‌شوند و بخشی از این فرآیند را تجربه می‌کنند.

احسان محتشمی بیان کرد: آشنایی با نخل، محصولات نخل و انواع خرما، آموزش آداب و رسوم نخل‌داری و روش‌های سنتی آبیاری، تجربه چیدن خارک، رطب و خرما، حصیربافی، بندبافی و پخت نان از جمله برنامه‌های این رویداد است.

وی ادامه داد: پخت نان سنتی بوشهری برای صبحانه باغداران و مهمانان، بازدید از غرفه‌های صنایع دستی، شیرینی و حلوای خرما و نان‌های محلی نیز از دیگر بخش‌های مورد توجه در رویداد «مخ‌برون» است.

محتشمی، ایجاد تجربه‌ای ملموس و جذاب از زندگی در نخلستان، تعامل گردشگران با کشاورزان و آشنایی با فرهنگ محلی جنوب ایران را از مهم‌ترین اهداف این رویداد دانست و گفت: جذب سرمایه‌گذار برای صنایع تبدیلی و سردخانه، حفظ و احیای آداب و رسوم سنتی، بررسی دلایل دلسردی نخلداران و کمبود نیروی کار بومی نیز از اهداف بلندمدت این رویداد است.

این فعال گردشگری ادامه داد: ارتقای تصویر گردشگری بوشهر، اشتغال‌زایی برای افراد بومی، رونق فروش محصولات نخل، جذب رسانه‌ها و تولید محتوای تصویری از دیگر دستاوردهای مورد انتظار این رویداد است.

همه دستگاه‌ها باید پای کار باشند

توسعه گردشگری نخلستان صرفاً وظیفه یک دستگاه و نهاد میراث فرهنگی نیست و برای تحقق آن، همکاری مجموعه‌ای از دستگاه‌ها و فعالان اقتصادی ضروری است.

بخش کشاورزی، میراث فرهنگی، فرمانداری‌ها، دهیاری‌ها، شهرداری‌ها، بخش خصوصی، تشکل‌های گردشگری و خود باغداران باید در قالب یک برنامه مشخص کنار یکدیگر قرار گیرند.

توسعه راه‌های دسترسی، تابلوهای معرفی، سرویس‌های بهداشتی، امکانات اقامتی، فضاهای پذیرایی، اینترنت، خدمات گردشگری، آموزش جوامع محلی و ایجاد بازارچه‌های عرضه محصولات از جمله اقداماتی است که می‌تواند تجربه گردشگر را کامل کند.

در کنار این موارد، بازاریابی و تولید محتوای حرفه‌ای نیز اهمیت زیادی دارد. نخلستان‌های بوشهر از نظر تصویری ظرفیت بسیار بالایی دارند و می‌توان از این ظرفیت برای معرفی استان در شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌های داخلی و رویدادهای گردشگری استفاده کرد.

از سوی دیگر، لازم است رویدادها به صورت تقویمی و مستمر برگزار شوند و صرفاً به یک برنامه مناسبتی محدود نمانند. رویدادهای برداشت خرما، جشنواره محصولات نخل، تورهای تجربه زندگی روستایی، نمایشگاه صنایع دستی، مسابقات و برنامه‌های فرهنگی می‌توانند در کنار یکدیگر یک برند گردشگری برای نخلستان‌های بوشهر ایجاد کنند.

اقامت؛ حلقه مفقوده گردشگری نخلستان

با وجود ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی گسترده، توسعه گردشگری نخلستان بدون زیرساخت امکان تحقق کامل ندارد.

گردشگری زمانی می‌تواند به اقتصاد محلی کمک کند که گردشگر امکان اقامت، استفاده از خدمات، خرید محصولات و تجربه چندروزه مقصد را داشته باشد. بنابراین توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی، مجتمع‌های گردشگری و واحدهای اقامتی کوچک در نزدیکی نخلستان‌ها باید همزمان با معرفی جاذبه‌ها دنبال شود.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: اداره‌کل میراث فرهنگی از فعالیت‌های گردشگری در نخلستان‌ها حمایت می‌کند و رویدادهایی را که در این زمینه برگزار می‌شوند نیز مورد حمایت قرار خواهد داد.

نصرالله ابراهیمی افزود: تلاش داریم زیرساخت‌های اقامتی در مناطق نزدیک به نخلستان‌ها توسعه پیدا کند و در همین راستا اعتبارات مناسبی برای توسعه اقامتگاه‌ها، زیرساخت‌های گردشگری و بوم‌گردی در مناطق نزدیک به نخلستان‌ها اختصاص داده شده است.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر خاطرنشان کرد: توسعه این زیرساخت‌ها می‌تواند زمینه‌ساز رونق گردشگری نخلستان در استان باشد و امکان حضور و اقامت بیشتر گردشگران در مناطق خرماخیز را فراهم کند.

گردشگری نخلستان؛ فرصت تازه برای اقتصاد بوشهر

استان بوشهر سال‌هاست که با نام نفت، گاز، دریا و خرما شناخته می‌شود، اما نخلستان‌های گسترده استان می‌توانند ضلع دیگری به هویت گردشگری بوشهر اضافه کنند.

اگر تولید خرما را اقتصاد اصلی نخلستان بدانیم، گردشگری می‌تواند اقتصاد مکمل آن باشد؛ اقتصادی که بدون نیاز به تغییر کاربری گسترده اراضی، امکان ایجاد درآمدهای جدید را برای باغداران و جوامع محلی فراهم می‌کند.

در این مسیر، برگزاری رویدادهایی مانند «مخ‌برون» می‌تواند آغاز یک حرکت بزرگ‌تر باشد؛ حرکتی که در آن نخلستان از یک محل تولید محصول به یک مقصد گردشگری تبدیل شود.

بوشهر بیش از ۶.۵ میلیون اصله نخل دارد و بخش بزرگی از این ظرفیت در دشتستان متمرکز است. اکنون مسئله اصلی، شناخت این ظرفیت نیست؛ بلکه چگونگی تبدیل آن به یک محصول واقعی گردشگری است.

برای تحقق این هدف باید برنامه مشخصی برای رویدادها، زیرساخت‌ها، اقامت، تبلیغات، مشارکت جوامع محلی و سرمایه‌گذاری تدوین شود. اگر این زنجیره به شکل هماهنگ تکمیل شود، نخلستان‌های بوشهر می‌توانند نه تنها محل تولید خرما، بلکه یکی از مقاصد شاخص گردشگری کشاورزی جنوب ایران باشند.

منبع: خبرگزاری مهر