خلیج فارس: بوشهر را اغلب با دریا، انرژی، بنادر، آبزیان و موقعیت کمنظیرش در همسایگی بازارهای خلیج فارس می شناسند؛ استانی که روی نقشه تجارت خارجی ایران، ظرفیتهایی بسیار بزرگتر از سهم خود دارد. اما فاصله میان «داشتن ظرفیت» و «تبدیل آن به ثروت و اشتغال پایدار»، همان حلقهای است که سالها محل بحث فعالان اقتصادی بوده است. در این بین، تجربه مجموعههایی که توانستهاند از جغرافیای جنوب عبور کرده و در بازارهای بینالمللی حضور پیدا کنند، میتواند بخشی از پاسخ این مسئله باشد.
هلدینگ بازرگانی بینالمللی «درویش» یکی از همین تجربههاست؛ مجموعهای که فعالیت خود را از بوشهر آغاز کرده و امروز از حضور در بازارهای خارجی، دفاتر برونمرزی، خدمات یکپارچه تجارت و لجستیک و توسعه شبکه مشتریان خارجی سخن میگوید.
انتخاب این مجموعه برای پنجمین سال متوالی بهعنوان تعاونی برتر کشور و دستیابی به جایگاه فراملی، بهانهای شد تا با حبیب قائدی درباره مسیر رشد درویش، موانع صادرات، ظرفیتهای مغفول بوشهر و چشمانداز تبدیل این استان به یکی از کانونهای تجارت دریامحور کشور گفتوگو کنیم:
پنج سال در جمع برترینها
آقای قائدی، هولدینگ درویش برای پنجمین سال متوالی بهعنوان تعاونی برتر انتخاب شده است. مهمترین شاخصهایی که باعث تداوم این موفقیت شده چیست؟
مهمترین عامل، ترکیبی از عملکرد اقتصادی پایدار و ارائه خدمات یکپارچه و حرفهای بوده است. هلدینگ بازرگانی بینالمللی درویش تلاش کرده تمام چرخه خدمات بازرگانی، از مشاوره و ثبت سفارش تا ترخیص تخصصی، امور گمرکی، حملونقل دریایی و مدیریت صادرات را پوشش دهد.
حتی در شرایط تحریم و نوسانات بازار، تعهدات ارزی مجموعه بهصورت دقیق انجام شده و مبالغ صادراتی به سامانههای رسمی بازگشته است. در کنار این موضوع، جذب حدود ۸۰۰ مشتری خارجی فعال، برخورداری از چند برند تجاری ملی، رتبه یک شرکت مدیریت صادرات (EMC)، اشتغالزایی مستقیم برای حدود ۱۶۰ نفر و غیرمستقیم برای حدود ۷۰۰ نفر از شاخصهای مهم عملکرد مجموعه است.
با این حال، نگاه ما هیچگاه صرفاً معطوف به «برتر شدن» نبوده است. اولویت اصلی، رضایت مشتری و ارائه بهترین خدمات است. اگر این مسیر درست طی شود، عناوین و رتبهها نتیجه آن خواهند بود.
عنوان تعاونی برتر زمانی ملموستر میشود که پشت آن عملکرد اقتصادی مشخصی وجود داشته باشد. درویش امروز از نظر صادرات، واردات و بازارهای هدف در چه جایگاهی قرار دارد؟
در سال ۱۴۰۳، مجموعه بیش از ۱۸ میلیون و ۳۷۴ هزار دلار صادرات به کشورهایی از جمله امارات، چین، عمان، سریلانکا، پاکستان، روسیه، عراق و برخی بازارهای آفریقایی داشته است. در همین دوره، بیش از ۲۱ میلیون و ۳۵۴ هزار دلار واردات با وزن تقریبی هفت هزار تن انجام شده است.
علاوه بر این، دفاتر داخلی در بوشهر، بندرعباس، خرمشهر و چابهار و حضور و دفاتر خارجی در بازارهایی مانند امارات، چین، اروپا، عراق و عمان، شبکه عملیاتی مجموعه را توسعه داده است.
«فراملی بودن» یعنی حضور واقعی، نه فقط صادرات کالا
از مجموعه شما بهعنوان نخستین تعاونی فراملی ایران یاد شده است. فراملی بودن برای هولدینگ درویش چه معنایی دارد؟
فراملی بودن فقط به معنای ارسال کالا به خارج از کشور نیست. یک مجموعه فراملی باید حضور فیزیکی، حقوقی و عملیاتی در بازارهای جهانی داشته باشد؛ یعنی دفتر، مجوزهای بینالمللی، شبکه مشتریان، برند تجاری و ابزارهای لازم برای فعالیت مستقیم در بازار هدف.
امروز در بازارهایی مانند روسیه، چین، قطر، ویتنام و امارات فعالیت داریم و دفاتر اختصاصی در امارات، چین، اروپا، عراق و عمان و همچنین ورود به بازارهای آفریقایی، بستر توسعه بلندمدت مجموعه را فراهم کرده است.
این مسیر از یک مجموعه بوشهری چگونه آغاز شد؟
ریشه این مسیر در بوشهر و منطقه دشتی است. فعالیت رسمی مجموعه از سال ۱۳۸۷ با ثبت شرکت بازرگانی بینالمللی توسعه تجارت درویش آغاز شد. حوزه فعالیت از مشاوره گمرکی، ثبت سفارش و ترخیص تخصصی شروع شد و به واردات، صادرات و حملونقل دریایی توسعه پیدا کرد.
تشکیل اتاق فکر تخصصی، جذب نیروهای حرفهای، فعالیت با شناور اختصاصی و توسعه دفاتر داخلی و خارجی از نقاطی بود که مجموعه را مرحله به مرحله از یک فعالیت محلی به سطح ملی و سپس فراملی رساند.
بوشهر ثروتمند است؛ اما «ظرفیت» بهتنهایی اقتصاد نمیسازد
بوشهر ظرفیتهای بزرگی در بندر، دریا، انرژی، آبزیان و همجواری با کشورهای خلیج فارس دارد. به عنوان یک کارشناس حوزه تجارت، چرا هنوز بخش قابل توجهی از این ظرفیت بالفعل نشده است؟
مشکل بوشهر کمبود ظرفیت نیست. موقعیت دریایی، بنادر، پارس جنوبی، آبزیان، خرما و نزدیکی به بازارهای ثروتمند خلیج فارس، فرصتهای بزرگی ایجاد کردهاند.
اما مجموعهای از موانع ساختاری و اجرایی مانند بیثباتی مقررات، پیچیدگی فرآیندهای بانکی، ضعف شبکه فروش حرفهای در کشورهای هدف، تحریمها، کمبود سرمایهگذاری هدفمند و نبود یک اکوسیستم صادراتی یکپارچه باعث شده بخشی از این ظرفیتها بالفعل نشود.
باید از مرحله «وجود ظرفیت» عبور کنیم و به سمت فعالسازی سیستماتیک ظرفیت برویم.
صادرات ۱۰۴ میلیون دلاری تعاونیهای استان را متناسب با ظرفیت بوشهر میدانید؟
این رقم دستاورد قابل توجهی است و نشان میدهد بخش تعاون در مسیر صادرات حرکت کرده، اما نسبت به ظرفیتهای بوشهر بیشتر یک نقطه شروع است تا سقف عملکرد.
با توجه به موقعیت جغرافیایی، اقتصاد دریا، منابع آبزی، انرژی و پتروشیمی، بوشهر توان دستیابی به ارقام بسیار بالاتری را دارد. لازمه آن نیز حرکت به سمت تولید ارزش افزوده بومی و تشکیل کنسرسیومهای صادراتی است.
سه قفل بر صادرات بوشهر
اگر بخواهید سه مانع اصلی توسعه صادرات از بوشهر را نام ببرید، چه مواردی در صدر فهرست قرار میگیرند؟
سه مانع را جدیتر میدانم: نخست بروکراسی اداری و گمرکی، دوم تأمین ارز و تعهدات ارزی و سوم، ضعف زیرساختهای لجستیکی و بندری.
البته ضعف برندینگ محصولات بوشهر، کمبود شبکه فروش حرفهای و محدودیتهای تحریم نیز اثرگذارند، اما این سه عامل مستقیمترین تأثیر را بر تصمیم صادرکننده برای توسعه فعالیت و ماندگاری در بازارهای خارجی دارند.
صادرکننده بیش از رقیب خارجی، با نااطمینانی داخلی میجنگد
فعالان اقتصادی مرتب از تغییر بخشنامهها و مقررات تجاری گلایه دارند. این مسئله تا چه اندازه به صادرات لطمه میزند؟
یکی از مشکلات جدی این است که صادرکننده بیش از آنکه با رقیب خارجی درگیر باشد، در داخل با نااطمینانی مقرراتی روبهروست. بیثباتی مقررات، طولانی بودن چرخههای اداری، نبود شفافیت در برخی بخشنامهها و پیشبینیناپذیری سیاستهای ارزی، امکان برنامهریزی بلندمدت را از فعال اقتصادی میگیرد.
صادرات پایدار به محیطی نیاز دارد که فعال اقتصادی بتواند برای چند ماه و چند سال آینده تصمیم بگیرد، نه اینکه دائماً منتظر بخشنامه بعدی باشد.
چرا نزدیکی بوشهر به کشورهای حاشیه خلیج فارس هنوز به یک مزیت اقتصادی بزرگ تبدیل نشده است؟
همجواری جغرافیایی شرط لازم است، اما کافی نیست. پنج عامل باید همزمان فعال شوند: پیوند صادرات با تولید محلی، لجستیک کارآمد، ثبات مقررات، برندینگ قدرتمند و شکلگیری اکوسیستم صادراتی.
اگر این زنجیره کامل نباشد، حتی کوتاهترین فاصله دریایی هم الزاماً به سهم بیشتر کالاهای بوشهری در بازارهای منطقه منجر نمیشود.
تجربه درویش چه کمکی میتواند به دیگر تجار و تولیدکنندگان استان کند؟
مدلی که در درویش شکل گرفته، از دفاتر خارجی و مجوز EMC تا خدمات یکپارچه، بازاریابی هدفمند و لجستیک، قابلیت انتقال دارد. میتوان این تجربه را در قالب کنسرسیومهای صادراتی یا همکاری با هلدینگ در اختیار تولیدکنندگان و تجار بوشهری قرار داد تا ورود آنها به بازارهای خارجی سریعتر و حرفهایتر شود.
تعاونی میتواند از یک ساختار سنتی به بازیگر تجارت جهانی تبدیل شود
با توجه به انتخاب شما برای پنجمین سال در میان تعاونی های برتر کشور، تمایل دارم این پرسش را با شما در میان بگذارم. هنوز در ذهن بخشی از جامعه، تعاونی یک ساختار کوچک و سنتی است. تجربه شما چه تصویری ارائه میدهد؟
تجربه ما نشان میدهد یک تعاونی میتواند به بنگاهی بزرگ، صادراتمحور و حتی فراملی تبدیل شود. شرط آن، مدیریت حرفهای، تخصص، شبکهسازی بینالمللی و ارائه خدمات یکپارچه است.
هلدینگ درویش این مسیر را طی کرده و نشان داده ساختار تعاونی مانعی برای توسعه بزرگمقیاس، اشتغالزایی و حضور در بازارهای بینالمللی نیست.
اما تأمین مالی همچنان یکی از مشکلات تعاونیهاست. دسترسی به تسهیلات و ضمانتنامهها را چگونه ارزیابی میکنید؟
امکان استفاده از تسهیلات و ضمانتنامهها وجود دارد و ظرفیتها نیز در حال افزایش است، اما همچنان رقابت با بخش دولتی و شبهدولتی برای دسترسی به منابع بزرگ، پیچیدگی فرآیندهای بانکی و محدودیتهای مرتبط با مقررات و تعهدات ارزی وجود دارد.
تعاونیها برای توسعه واقعی به تسهیلات ارزانتر، فرآیندهای سادهتر و ضمانتنامههای معتبرتر نیاز دارند.
مقصد بعدی درویش؛ تبدیل صادرات به ارزش افزوده بوشهری
بعد از پنج دوره انتخاب بهعنوان تعاونی برتر، هدف بعدی درویش چیست؟
هدف بعدی، تثبیت و گسترش حضور فراملی در مقیاسی بزرگتر است؛ افزایش صادرات، ورود به بازارهای جدید، سرمایهگذاری در صنایع پاییندستی بوشهر و ایجاد زنجیرههای ارزش افزوده.
چشمانداز ما حرکت به سمت تبدیل شدن به بزرگترین هلدینگ صادراتی فراملی ایران با تمرکز بر اقتصاد دریامحور بوشهر است.
آیا افزایش سهم کالاهای بوشهری در سبد صادراتی مجموعه نیز در برنامه قرار دارد؟
بله. جهتگیری ما این است که سهم ارزش افزوده بوشهری در صادرات مجموعه به شکل محسوسی افزایش پیدا کند. آبزیان فرآوریشده، خرما با برند و استانداردهای جهانی، محصولات پاییندستی پتروشیمی و صنایع مرتبط با انرژی و دریا از اولویتهای اصلی هستند.
آبزیان؛ فرصت بزرگی که هنوز با نام بوشهر جهانی نشده است
در میان آبزیان، خرما و محصولات پتروشیمی، کدام حوزه را فرصت از دسترفته بوشهر میدانید؟
به اعتقاد من، یکی از بزرگترین فرصتهای از دسترفته، آبزیان فرآوریشده با برند و استاندارد جهانی است.
بوشهر در این حوزه ظرفیت بسیار بالایی دارد، خصوصاً برای بازار کشورهای ثروتمند خلیج فارس؛ اما برای تبدیل این ظرفیت به تجارت پایدار باید روی فرآوری، بستهبندی، استانداردسازی، بازاریابی و ساخت برند سرمایهگذاری شود.
مطالبه بخش خصوصی از دولت: ثبات، ثبات و باز هم ثبات
از جایگاه کمیسیون توسعه تجارت و گمرک اتاق تعاون ایران که ریاست آن برعهده شماست، مهمترین مطالبه شما از دولت چیست؟
دولت باید به جای تغییرات مکرر، «ثبات پایدار» را در اولویت قرار دهد. درخواست اصلی فعالان این حوزه، ثبات مقررات، تسهیلات ارزی هدفمند و کاهش بروکراسی است. این سه عامل میتوانند صادرات غیرنفتی را از رشد محدود به رشد پایدار و مقیاسپذیر برسانند.
اگر اختیار داشتید فقط یک مانع را همین امروز از مقابل صادرکنندگان بردارید، کدام بود؟
تعدد و تغییرات مکرر بخشنامهها و مقررات تجاری. بیثباتی نظاممند یکی از فلجکنندهترین مسائل برای صادرکنندگان، از تعاونیها تا بنگاههای کوچک و متوسط است.
پس با این گزاره موافقید که صادرکننده ایرانی بیش از آنکه با رقیب خارجی بجنگد، با مشکلات داخل کشور درگیر است؟
بله. در شرایط فعلی، گاهی رقابت خارجی هزینه کمتری از درگیریهای داخلی دارد. ثبات مقررات و کاهش بروکراسی میتواند صادرکننده را از «جنگ با خود» به سمت رقابت سالم با جهان ببرد.
چرا ثروت بوشهر هنوز به اندازه کافی سر سفره مردم نمیآید؟
به عنوان یک فعال حوزه اقتصادی خصوصا در حوزه تعاون که مفهوم آن با جامعه در ارتباط است، با وجود این حجم از ظرفیت بندری، انرژی و تجارت خارجی، چرا اثر این ثروت آنگونه که انتظار میرود در اشتغال و زندگی مردم بوشهر دیده نمیشود؟
این پرسش بسیار مهمی است. بوشهر بنادر متعدد، پارس جنوبی، ظرفیت بالای آبزیان و خرما و موقعیت ممتاز در مجاورت بازارهای خلیج فارس دارد؛ اما اثر این ثروت هنوز متناسب با ظرفیت استان در زندگی مردم دیده نمیشود.
بخشی از مسئله به ضعف لجستیک، بیثباتی مقررات، فعال نشدن کامل ظرفیتهای محلی و مهمتر از همه، شکل نگرفتن زنجیره ارزش افزوده بومی بازمیگردد. اگر ثروت در استان تولید شود اما حلقههای ارزش افزوده آن در جای دیگری شکل بگیرد، طبیعتاً سهم اقتصاد و اشتغال بومی محدود خواهد ماند.
هلدینگ درویش آمادگی ورود به پروژههای بزرگ سرمایهگذاری و اشتغالزایی در بوشهر را دارد؟
بله. ریشه ما در دشتی و بوشهر است و تجربه عملی در صادرات، لجستیک دریایی، زیرساختهای تجاری و همکاری با بنگاههای کوچک و متوسط داریم. این ظرفیت میتواند در آینده در خدمت پروژههای بزرگتر سرمایهگذاری و اشتغالزایی استان قرار گیرد.
رؤیای پنجساله؛ یک هلدینگ جهانی با ریشههای بوشهری
پنج سال پیاپی عنوان تعاونی برتر را کسب کردهاید. اگر برای ششمین بار انتخاب شوید، چه اتفاق تازهای باید افتاده باشد تا این عنوان برای خودتان تکراری نباشد؟
برای ما ارزش واقعی این عنوان زمانی است که بتوانیم آن را به تغییری ملموس در اقتصاد بوشهر پیوند بزنیم؛ یعنی تولیدات بومی فعالتر شوند، اشتغال پایدار افزایش پیدا کند، همجواری جغرافیایی استان با بازارهای منطقه به یک اکوسیستم واقعی صادراتی تبدیل شود و درویش بتواند نقش مؤثرتری بهعنوان یک مرجع صادراتی فراملی ایفا کند.
اگر روزی هنگام دریافت این عنوان بدانیم نتیجه فعالیت مجموعه فقط رشد یک بنگاه نبوده و برای خانوادههای بیشتری در بوشهر اشتغال و درآمد پایدار ایجاد کرده است، آن زمان این موفقیت معنای دیگری خواهد داشت.
در پایان؛ اگر بخواهید چشمانداز پنجساله درویش را در یک جمله تعریف کنید؟
چشمانداز ما تبدیل شدن به بزرگترین و معتبرترین هلدینگ صادراتی فراملی ایران با تمرکز بر اقتصاد دریامحور بوشهر است؛ مجموعهای که در کنار افزایش صادرات، ارزش افزوده واقعی تولیدات بوشهری، از آبزیان و خرما تا صنایع پاییندستی پتروشیمی را در اقتصاد استان ماندگار کند و زمینه ایجاد هزاران شغل پایدار بومی را فراهم آورد.