دوران قاجار

خلیج فارس:به تازگی یک فایل دیجیتالی شامل بیش از سه هزار قطعه عکس از مجموعه آلبوم‌خانه کاخ گلستان و از منبعی ناشناس در فضای مجازی منتشر شده است؛ مجموعه عکس‌هایی که بیشتر آن‌ها برای نخستین بار است دیده می‌شود و تصویری واضح از زندگی مردم و دربار در دوره تاریخی قاجار را به نمایش می‌گذارد. انتشار این عکس‌ها که گفته می‌شود دسترسی به آن‌ها برای بسیاری از پژوهشگران تا کنون دشوار بوده، برای کاربران شبکه‌های اجتماعی بسیار جذاب بوده است.

یکی از این عکس‌ها عکسی از زنان شمرانی در مراسم عزاداری محرم در دوران قاجار است.

خلیج فارس:آرشیو عکس‌های کاخ گلستان که اخیرا منتشر شده است، مجموعه‌ای وسیع از تصاویر دیده نشده‌ای است که پازل تاریخ نگاری تصویری قاجار را تکمیل می‌کند.

خلیج فارس:نمایش‌های روحوضی در زمان قاجار در ایران باب شدند. این نمایش‌ها که بیشر در جشن‌ها و میهمانی‌های خانواده‌های اعیانی برگزار می‌شدند، معمولا کمدی‌هایی نسبتا بداهه‌پردازانه و همراه با ساز و آواز بودند که «سیاه‌بازی» نمونه‌ای از آن‌ها بود. سیاه‌بازی معمولا بر محور ارتباط و گفتگوی یک بردۀ رِند و طناز با یک ارباب مغرور و پر افاده شکل می‌گرفت.

به گزارش«خلیج فارس» به نقل از فرادید، اما چرا به این نمایش‌ها رو حوضی یا تخته حوضی می‌گفتند؟ به این دلیل که در عمارت‌های بزرگ قدیمی، معمولا یک حوض بزرگ وسط حیاط ساختمان قرار داشت که در هنگام اجرای نمایش با انداختن یک تختۀ بزرگ، آن را به صحنۀ اجرای نمایش تبدیل می‌کردند.

عکسی که در اینجا می‌بینید، با قدمتی بیشتر از یک قرن، سندی کم‌نظیر از یک اجرای روحوضی در ایران عصر قاجار است. همانطور که در تصویر دیده می‌شود، این نمایش در حیاط عمارتی با بنای چند طبقه و بر روی تخته‌ای که روی حوض قرار داده شده انجام می‌شود.

اما نکتۀ جالب توجه عکس این است که این نمایش روحوضی به هیچ وجه یک اجرای کمدی نیست بلکه یک «تعزیه» است. لباس‌های بازیگران و پرچم‌های عزا که در عکس دیده می‌شوند گویای این واقعیت هستند؛ بنابراین شاید درست نباشد که نمایش «رو حوضی» را به طور مطلق مترادف با کمدی و طنز بگیریم. این عکس نشان می‌دهد که اجرای روی تخته و حوض، شامل نمایش‌های مذهبی نیز بوده است.

خلیج فارس:نقاشی‌های ارزشمند «محمود خان ملک‌الشعرا» شاعر و نقاش دوره ناصری منبعی ارزشمند برای بررسی وضعیت کاخ‌ها و بنا‌های برجسته تهران در عهد قجر به شمار می‌رود.

به گزارش«خلیج فارس» به نقل از همشهری آنلاین ،محمود خان ملک‌الشعرا معروف به محمود صبا، نقاشی‌های آب‌رنگ و رنگ‌روغن بسیاری از بنا‌های تاریخی و خیابان‌های تهران از جمله کاخ گلستان، خیابان باب همایون و سردر الماسیه به عنوان یکی از نخستین خیابان‌های تهران که سنگفرش و آسفالت شد، عمارت شمس العماره و… کشیده است.

محمودخان ملک‌الشعرا علاوه بر نقاشی، در شعر هم دستی بر آتش داشت، اما حتی در آثار منظوم او هم علاقه به طبیعت و تصویرسازی دیده می‌شود. بیشتر شهرت او در نقاشی، بازنمایی عمارت‌ها، کاخ‌های سلطنتی و فضا‌های بیرونی بود. به همین دلیل بیشتر آثار او را نقاشی بنا‌های تاریخی، معابر و اماکن دوره قاجار تشکیل می‌دهند.

عمارت عشرت‌آباد

از دیدگاه هنری نیز آثار محمود صبا به دلیل اینکه، آثار تاریخی زمانه خود به ویژه منظره‌های شهری را ثبت کرده است، ارزش هنری و ارزش تاریخی فراوان دارند. ۲۷ اثر ارزشمند از این هنرمند قاجاری اکنون در کاخ گلستان نگهداری می‌شود و در معرض دید عموم قرار دارد.

محمود صبا در یکی از این نقاشی‌ها، عمارت عشرت‌آباد تهران که به برادر دوقلوی شمس‌العماره شهرت دارد را همراه با ۳۰ خانه کوچک اطراف حوض که هر کدام خانه یکی از همسران ناصرالدین‌شاه بود را ثبت کرده است. او در تابلویی دیگر، نمایی متفاوت از کاخ گلستان را در سال ۱۲۴۴ شمسی روی بوم آورده است. در این نقاشی، منظره‌ای که ارتفاعات پربرف شمال تهران از پشت بام کاخ گلستان دیده می‌شود.

نمایی از پشت بام کاخ گلستان؛ محمود ملک‌الشعرا

خیابان باب همایون و سردر الماسیه

محمودخان ملک‌الشعرا ملقب به محمود صبا؛ ۱۱۹۱ – ۱۲۷۲ شمسی