نتانیاهو چرا برای دیدار با ترامپ عجله دارد؟

در بیانیه دفتر نتانیاهو تأکید شده است که هرگونه مذاکره با ایران باید شامل محدودسازی برنامه موشکی بالستیک و توقف حمایت از محور ایران در منطقه باشد.

با این حال، روزنامه یدیعوت آحرونوت به نقل از یک مقام آگاه گزارش داده که نتانیاهو در دیدار با ترامپ شروط گسترده‌تری را مطرح خواهد کرد؛ از جمله لغو کامل برنامه هسته‌ای ایران، توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم، انتقال ذخایر اورانیوم به خارج از کشور، دسترسی آزاد و بدون محدودیت بازرسان به هر مکان «مشکوک» در ایران و همچنین کاهش برد موشک‌ها به ۳۰۰ کیلومتر.

از منظر وجود یا عدم وجود اختلاف نظر میان نتانیاهو و ترامپ در دو قالب خوشبینی و بدبینی به این سفر می‌پردازم. در قالب نخست، این سفر شتاب‌زده احتمالا دستکم دو دلیل اصلی دارد. نخست، نگرانی نتانیاهو از محدود شدن دستور کار مذاکرات به پرونده هسته‌ای ایران است؛ موضوعی که ترامپ نیز روز شنبه به آن اشاره کرد. نتانیاهو ظاهرا این روند را مغایر با تفاهم‌های قبلی خود با ترامپ می‌داند و تلاش می‌کند در سفر پیش‌رو مسیر مذاکرات را تغییر دهد.

در این زمینه چه بسا رئیس‌جمهور آمریکا با توجه به برجستگی پرونده هسته‌ای ایران در جهان، ترجیح می‌دهد ابتدا این موضوع را حل‌وفصل کند و به توافقی دست یابد که با برجام متفاوت باشد تا در امر تصویرسازی به او در آمریکا در مقابل اوباما و بایدن و در جهان کمک کند.

افزون بر این، در رقابت لابی‌گری در آمریکا میان اسرائیل و برخی کشورهای منطقه، بعید نیست که این کشورها توانسته باشند ترامپ را متقاعد کنند که دستکم در مقطع کنونی، برای کاهش تنش مذاکرات بر پرونده هسته‌ای متمرکز شود.

این رویکرد اما با خواست اسرائیل همخوانی ندارد. تل‌آویو بیشتر بر اساس قاعده «یا همه یا هیچ» عمل می‌کند و برخلاف واشنگتن، برنامه موشکی ایران را تهدیدی جدی‌تر از برنامه هسته‌ای می‌داند. از این منظر، حتی می‌توان گفت اگر فرضا تمرکز مذاکرات بر موضوع موشکی بود، اسرائیل شاید با آن کنار می‌آمد.

عامل دوم فراتر از محتوای مذاکرات است. گویا اسرائیل و نتانیاهو که انتظار جنگ علیه ایران را داشتند، اکنون با نشانه‌هایی از تغییر فضا از گزینه نظامی به مسیر دیپلماسی مواجه شده‌اند. شاید  نخست‌وزیر اسرائیل بر این باور باشد که ترامپ از بیم پیامدهای یک جنگ گسترده و خروج اوضاع از کنترل، در حال فاصله‌گیری از گزینه نظامی است.

بر این اساس، سفر نتانیاهو دو هدف عمده را دنبال می‌کند: نخست، پافشاری بر جنگ و تلاش برای کاهش نگرانی‌های ترامپ درباره تبعات آن. دوم، جلوگیری از محدود شدن دستور کار مذاکرات به پرونده هسته‌ای و تحمیل خطوط قرمز اسرائیل در این پرونده و سایر موضوعات.

در این مسیر، بعید نیست نتانیاهو و “موساد” از روش‌های خاص خود از جمله «اسناد» برای اثرگذاری بر ترامپ استفاده کنند.
اولویت اصلی تل‌آویو آغاز یک جنگ گسترده علیه ایران توسط خود آمریکاست، اما احتمال دارد که برای قانع کردن ترامپ، پیشنهاد وقوع جنگ بنام اسرائیل را مطرح کند.

احتمالا نتانیاهو به این جمع‌بندی رسیده که اسرائیل پس از حمله آمریکا، هدف حمله ایران قرار خواهد گرفت؛ از این رو، شاید ترجیح دهد که جنگ در عین مشارکت عملی آمریکا، اما در سطح اعلامی به نام اسرائیل ثبت شود، تا ناوها و پایگاه‌های آمریکا مستقیما هدف قرار نگیرند و تهدیدی متوجه تنگه هرمز و مسیرهای انرژی نشود و این گونه پیامدهای جنگ کنترل شود.

اما انگیزه دیگر سفر نتانیاهو می‌تواند پرهیز از مشارکت در نشست شورای صلح غزه باشد. اگر او تا زمان برگزاری این نشست در آمریکا بماند، این عامل منتفی می‌شود، اما ملاحظات خاص نتانیاهو درباره این شورا خود عاملی برای خودداری از شرکت در نشست است.

همچنین، با توجه به حضور برخی رهبران منطقه در این نشست، بعید نیست نگرانی از تأثیرگذاری بیشتر آن‌ها بر ترامپ درباره نحوه تعامل با ایران در تصمیم نتانیاهو دخیل بوده باشد.

در کل، نتانیاهو تاثیر خاص خود را بر ترامپ خواهد گذاشت و اگر مساله هسته‌‎ای صرفا دستور کار مذاکرات بماند، بعید است که ترامپ دستکم از خطوط قرمز خود و اسرائیل در این باره کوتاه بیاید.
در کنار آن هم هنوز احتمال جنگ بیشتر از موفقیت دیپلماسی است.

در یادداشت بعدی به این سفر از خاستگاهی بدبینانه خواهم پرداخت.