آزمون عدالت در پارلمان وکالت بوشهر

راضیه عقیلی مهر | حقوقدان

با توجه به اینکه انتخابات نهمین دوره هیئت‌مدیره کانون وکلاى دادگسترى استان بوشهر در چند هفته آینده برگزار خواهد شد، هیأت نظارت بر انتخابات نهمین دوره هیأت مدیره کانون وکلای دادگستری استان بوشهر 10 تیرماه 1405 اسامی کاندیداهای دوره نهم هیئت مدیره کانون وکلای دادگستری بوشهر را منتشر کرد.

این انتخابات در تقویم قانونی و مصوب کانون بوشهر باید در نیمه نخست اردیبهشت ماه 1405 برگزار می‌شد اما به دلیل وقایعی که از پی شرایط جنگی کشور را درگیر کرده بود، فرایند و برگزاری آن با وقفه روبرو شد. این نوبت اگر با مشکل حادی روبرو نشود این انتخابات در شهریور ماه امسال برگزار خواهد شد.

هر چند انتخابات نهمین دوره هیئت مدیره کانون وکلای دادگستری بوشهر در شرایطی برگزار خواهد شد که ردصلاحیت‌ها از سوی قضات باتدبیر و آگاه دادگاه عالی انتظامی قضات درباره نامزدهای انتخابات با نارضایتی و اعتراض برخی وکلای ردصلاحیت شده و طرفدارانشان روبرو شده است. که طبیعت هر فضای انتخاباتی است اما آنچه اهمیت دارد این است که بدون شک در جریان این رد یا تایید صلاحیت‌ها شایستگی و توانمندی افراد در اولویت باشد و همه در تحقق و حفظ و ارتقای جایگاه اجتماعی نهاد وکالت رقم بخورد.

در لیست منتشر شده نام 9 تن از وکلای باتجربه و شایسته با طیف سنی جوان و پیشکسوت مورد تایید قرار گرفته که در میان‌شان نام فقط دو بانوی وکیل می‌درخشید. هر چند در برخی دوره‌های قبل نیز شاهد حضور بانوان وکیل در جایگاه مدیریتی کانون وکلای بوشهر بودیم اما با وجود اینکه حدود نیمی از جامعه وکلا را زنان تشکیل می‌دهند چرا در ادوار مختلف هیئت‌مدیره کانون وکلای دادگستری‌ها از جمله کانون وکلای بوشهر، شاهد حضور حداقلی زنان در هیئت‌مدیره بوده‌ایم. حضور دو تن از بانوان کاندیدا در مقایسه با 7 تن از آقایان کاندیدا در خور توجه نیست چرا که انتظار جامعه امروز از یک نهاد مدنی کهن که طلیعه‌دار عدالت و انصاف است، مطالبه حضور هرچه بیشتر زنان در هیئت‌مدیره را از جامعه وکلا، منصفانه و در مسیر به رسمیت شناختن مدیریت زنان، خردمندانه می‌شناسد.

حدود سه سال پیش (بهمن ماه 1402) وکیل لیلا رئیسی (رئیس سابق کانون وکلای اصفهان) در یادداشتی که در صفحه اینستاگرام خود در فضای مجازی با عنوان «درنگی بر جایگاه زنان در مدیریت کانون‌های وکلا و اسکودا» منتشر کرد و مورد استقبال برخی رسانه‌های تخصصی حقوقی و عام نیز قرار گرفت، به موضوع کم‌رنگ بودن حضور بانوان وکیل در مدیریت کانون‌ها اشاره کرد و اینکه همچنان عامل جنسیت و اثرگذاری تفکرات مردسالارانه نقش موثری در انتخاب مدیران در این نهاد مدنی دارد و این حضور بسیار به لابی‌گری‌ها وابسته است.

این بانوی وکیل این انتظار و درخواست را در این یادداشت از جامعه وکلا، مطرح کرد که رعایت اخلاق حرفه‌ای با تکیه بر اصول و معیارهای انتخابات سالم پادرمیانی کند و این فرصت را برای حضور بانوان شایسته و توانمند در تیم مدیریتی این نهاد مدنی آسان کند. هر چند این بانوی وکیل در این یادداشت به دلایل دیگری برای حضور کم‌رنگ بانوان در جایگاه مدیریتی نهاد وکالت اشاره کرد از جمله وظایف متعددی که بانوان در نقش‌های فردی و اجتماعی خود ایفا می‌کنند و فرصت آن‌ها را محدود می‌کند اما وی تاکید داشت که عامل جنسیت بر تمام این دلایل غالب است و نقش موثری در انتخاب مدیران ایفاء می‌نماید.

دکتر لیلا رئیسی در این یادداشت به دفاع از حضور بانوان پرداخت و تأکید کرد تفاوتی میان وکلای آقا و بانو بر اساس شاخص شایسته سالاری نیست و جمع چنین عواملی موجب شده تا بانوان وکیل مشارکت بسیار کمی در کاندیداتوری انتخابات کانون‌ها و اتحادیه داشته باشند. این بانوی وکیل در یادداشت خود اذعان داشت که شایسته است در جهت ارتقاء و حفظ جایگاه اجتماعی نهاد وکالت و تأمین منافع صنفی، به طور جدی تلاش شود مشارکت گسترده و فعالانه بانوان وکیل به عنوان نیمی از اعضای جامعه وکالت در مدیریت کانون‌ها و اتحادیه بیش از پیش فراهم گردد.

حدود دو سال پیش (شهریور 1403) روزنامه شرق به بهانه سی‌وسومین دوره هیئت مدیره کانون وکلای دادگستری مرکز در گزارشی با عنوان «جای خالی زنان وکیل در مدیریت» به روایت برخی وکلا از حضور زنان در عرصه‌های مدیریتی و ضرورت توجه هرچه بیشتر به این موضوع پرداخت و حضور و مشارکت زنان در این انتخابات را به عنوان دغدغه مطرح کرد و اهمیت این دغدغه را قرارگیری منصفانه بانوان وکیل در مناصب مدیریتی و حضور در هیئت‌مدیره‌ تشکل‌ها، از‌ جمله در کانون وکلای مرکز دانست که به اعتقاد گزارشگر روزنامه شرق، مسیر چندان همواری در پیش ندارند؛ چرا که برخی به خودمراقبتی بیشتر زنان و پرهیز خودخواسته آن‌ها برای حضور در این مجامع اشاره دارند و برخی دیگر به ساختارهای از پیش شکل‌گرفته می‌پردازند؛ ساختارهایی که تعمدا عرصه را برای حضور زنان در این مجامع سخت و ناهموار می‌کنند.

در این گزارش سارا باقری، حقوق‌دان و وکیل دادگستری، معتقد بود سکان‌داری ساختار مدیریتی و اجرائی یک نهاد اهمیت دارد چرا که این موضوع در نحوه عملکرد آن سازمان تفاوت ایجاد می‌کند. او معتقد بود در فضای موجود تقسیم‌نشدن عادلانه فرصت‌ها و منابع، به شکاف جنسیتی نانوشته‌ای منجر شده است. شکافی که با وجود پرتوان‌بودن زنان در عرصه آموزش و مهارت‌های شغلی و مدیریت، به حضور مؤثر آنان در مسئولیت‌های مدیریتی ارشد به معنای تصمیم‌گیری، تصمیم‌سازی، مشارکت و برنامه‌ریزی برای همه امور، منجر نشده است.

وکیل باقری دلیل حضور کم‌رنگ زنان در عرصه مدیریتی را از نگاه دیگر صاحب‌نظران، خود زنان می‌داند که معتقدند آن‌ها خود از حضور در عرصه‌های مدیریتی اجتناب می‌ورزند. وی ادامه می‌دهد که عده‌ای به دلیل تفکرات مردسالارانه، به توان مدیریتی زنان نگاه تردیدآمیز دارند و معتقدند مردان در عرصه‌های مختلف، از‌ جمله پست‌های مدیریتی، توانمندتر و لایق‌تر از زنان هستند؛ بنابراین اولویت با آن‌هاست. این عامل مؤثر در زمان انتخابات کانون وکلای دادگستری و شکل‌گیری جناح‌بندی‌ها و حضور کم‌رنگ زنان در فهرست‌های انتخاباتی بیش‌از‌پیش نمود پیدا می‌کند. باقری معتقد بود که معیار اصلی گزینش در فهرست‌ها، پیروزی جناحی و تأمین منافع گروهی است تا شایسته‌سالاری و با توجه به اینکه نقش زنان در جناح‌بندی‌ها بسیار کم‌رنگ است، اقبال حضور و انتخاب کمتری نیز نسبت به مردان پیدا می‌کنند.

صدیقه حجت‌پناه، وکیل دادگستری و عضو سابق هیئت‌مدیره کانون وکلای مرکز، نیز در این گزارش به سنگ‌اندازی‌ها، عوامل بیرونی و عوامل درونی تحمیل شده طی 40 سال گذشته بر این نهاد اشاره دارد و معتقد است به این ‌دلیل و در این فضا و با وجود چالش‌های فراوان، تعداد بسیار اندکی از زنان توانستند به هیئت‌مدیره راه پیدا کنند. او معتقد است کانون‌های وکلای بیشتر کشورهای دموکراتیک به دلیل حضور و وجود اقشار فرهیخته جامعه، قادر خواهند بود به معضلات و مشکلات اجتماعی بپردازند. اما زن‌بودن در این مسیر با دشواری‌های بیشتری همراه است. وکیل صدیقه حجت‌پناه عنوان داشته که زنان چاره‌ای ندارند که حقوق‌‌شان را با جنگیدن به دست آورند. به عقیده این وکیل دادگستری، زنان وکیل در این مسیر با رقابتی نابرابر با مردان وکیل مواجه هستند. وی همچنین معتقد است متأسفانه برخی زنان ممکن است در این نهاد مدنی به آن خودباوری نرسیده‌ باشند که قادرند پا‌به‌پای مردان اثرگذار باشند و گاهی ممکن است به ‌همین ‌دلیل ناامید شوند و پا پس بکشند.

رسول رضائی‌چیانه، وکیل، نیز در این گزارش معتقد بود نادیده‌گرفتن زنان را نمى‌توان صرفا محدود به تبعیض جنسیتى دانست و با این توجیه از اهمیت عدم مداخله و حضور زنان در عرصه‌هاى مدیریتى کم کرد. این در‌حالی است که در جهان نمونه‌هاى موفق مدیریت زنان با معیارهاى قابل اندازه‌گیرى به تصویر کشیده می‌شود. رضائی‌چیانه ادامه می‌دهد از‌بین‌بردن شرایط و امکان مدیریت زنان صرفا یک تبعیض جنسیتى نیست، بلکه محروم‌کردن جامعه از مزایاى مدیریتى‌ای است که زنان می‌توانند نسبت با مردان داشته باشند. از طرفى نادیده‌گرفتن بخش درخور ‌توجهى از جامعه نیز خواهد بود. این وکیل معتقد است دفاع از مدیریت زنان به معناى نادیده‌گرفتن تخصص و شایسته‌سالارى نیست؛ چرا‌که اساسا بدون تخصص و شایستگى امکان حضور در عرصه مدیریتی فراهم نمى‌شود.

این وکیل دادگستری به دلایل علمى و ویژگی‌های اثبات‌شده از جنبه‌هاى مختلف مدیریتى و روان‌شناختى مدیریت زنان اشاره می‌کند و معتقد است بی‌توجهی به این موضوع، نهاد و سازمان را از این ویژگى‌ها محروم مى‌کند. رسول رضائی‌چیانه در بیان این ویژگی‌های مدیریتی و روان‌شناختی می‌گوید زنان در مدیریت، برخلاف مردان، به دنبال برنده‌شدن نیستند و همواره براى ساختن و آفرینش تلاش می‌کنند. وی ادامه می‌دهد که زنان مدیریت مشارکتى و تعاملى را ترجیح مى‌دهند و این شیوه همواره در بالابردن کارکرد سازمان‌ها و نهادها اهمیت ویژه و بسزایى دارد. همچنین زنان در مدیریت نسبت به انجام وظایف خود بسیار کمال‌گرایانه عمل مى‌کنند که در مقایسه با مدیریت تعاملى و مشارکتى، نوعى ازخودگذشتى و تحمیل سختى به خود به شمار مى‌آید. علاوه بر این زنان با شنیدن بهتر از مردان جنبه‌هاى استراتژیک مجموعه را به نحو درخور ‌توجهى توسعه داده و به درک هرچه بهتر آن کمک مى‌کنند.

به بهانه انتخابات نهمین دوره هیئت مدیره کانون وکلای دادگستری استان بوشهر، گفتنی‌های مهم در بیانات بخش کوتاه شده وکلای صاحب‌نظر که قبلا در رسانه‌ها منتشر شده بود در این نوشتار به مخاطبان خاص و عام یادآوری شد. (متن کامل این نظرات در جستجوی اینترنتی برای علاقه‌مندان موجود است) که البته محدود به این چند مورد نیست و این موضوع دغدغه و مطالبه‌ای که به شکل مقالات و نوشتارهای کوتاه از زبان و نگاه جامعه وکلا تا رسیدن به مقصود دنبال می‌شود.

اما در این مجال، به دور از قضاوت و نگاه غرض‌ورزانه با رویکردی منصفانه، کوتاه سخن اینکه فرصت انتخاب در انتخابات پیش‌روی کانون وکلای دادگستری استان بوشهر و حمایت از توان مدیریتی بانوان وکیل به دور از گروه‌بندی و لابی‌گری‌ برخی آقایان وکیل، ـ با نهایت احترام به جامعه فرهیخته وکلا ـ گامی بلند و الگویی شایسته از توزیع عادلانه فرصت‌ها و بازگشت به ماهیت عدالت‌خواهی و انصاف در کهن‌ترین نهاد مدنی است.

منبع: سایت دادورزی