ایران چگونه تحریم‌های آمریکا را تاب آورد؟

خلیج فارس:برای ایران و ایالات متحده، روز ۲۴ اوت تداعی‌کننده‌ی تکرار مکررات بود. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اعلام کرد: «ما در حال آغاز یورش اقتصادی علیه پیوندهای مالی ایران در سراسر جهان هستیم. هدف ما قطع تمامی شریان‌های حیاتی اقتصادی است که ایران را سرپا نگه داشته‌اند.»

به گزارش«خلیج فارس» به نقل از فرارو، این همان وعده‌ای بود که او در ماه آوریل داده بود؛ زمانی که گفته بود ایالات متحده در چارچوب طرحی که کاخ سفید آن را «عملیات خشم اقتصادی» نامیده بود، این اقدام همچنین یادآور آغاز کارزار «فشار حداکثری» دولت نخست ترامپ در مه ۲۰۱۸ بود؛ کارزاری که در آن مایک پمپئو، وزیر امور خارجه، ادعا کرد که ایران هدف «سنگین‌ترین تحریم‌های تاریخ» قرار خواهد گرفت. همچنین این سخنان، وعده‌ی باراک اوباما، رئیس‌جمهور وقت آمریکا در سال ۲۰۱۲ را به یاد می‌آورد که گفته بود دولت ایران با «تحریم‌هایی حتی فلج‌کننده‌تر» روبرو خواهد شد.

ایران برای بخش عمده‌ای از یک دهه گذشته توانسته است در برابر فشارهای اقتصادی و اقدامات قهری ایالات متحده مقاومت کند صنایع غیرنفتی ایران نیز با شرایط تحریم سازگار شدند؛ چرا که کاهش ارزش پول ملی، رقابت با کالاهای وارداتی را کاهش داد و با افزایش قدرت رقابت‌پذیری محصولات ایرانی در بازارهای منطقه‌ای، موجب رونق صادرات گردید. بدین ترتیب، ایران از فروپاشی اقتصادی مهارناپذیری که در دیگر کشورهای تحت تحریم نظیر سوریه و ونزوئلا مشاهده شده بود، در امان ماند.

امروزه، جنگ تاب‌آوری اقتصاد ایران را به شیوه‌هایی می‌آزماید که تحریم‌ها به تنهایی قادر به آن نبودند. حملات هوایی متعدد آمریکا و اسرائیل، تأسیسات صنعتی حیاتی از جمله برخی از مهم‌ترین کارخانه‌های فولاد و پتروشیمی ایران را هدف قرار داده‌اند. بر اساس برآورد ماه ژوئیه صندوق بین‌المللی پول، تولید ناخالص داخلی ایران در سال جاری ۵.۴ درصد کوچک خواهد شد.

با این حال، حتی در شرایطی که وضعیت اقتصادی کشور رو به وخامت است، رهبری ایران همچنان بیش از آنچه به نظر می‌رسد، در برابر فشارهای قهری ناشی از تحریم‌ها تاب‌آوری دارد. وضعیت اقتصادی هنوز توانایی ایران برای انجام جنگ را تحت‌الشعاع قرار نداده است. به لطف سال‌ها تجربه در مواجهه با تحریم‌ها، ذخایر کالاهای گوناگون همچنان در سطحی بالا قرار دارد.

معضل اساسی برای سیاست‌گذاران در هر کشور تحت تحریم جامع، چگونگی واکنش به آسیب‌پذیری‌های تراز پرداخت‌ها، مانند زمانی که یک کشور ارز خارجی مورد نیاز برای پرداخت هزینه‌های واردات را تمام می‌کند، است. به طور کلی، دو رویکرد وجود دارد. سیاست‌گذاران می‌توانند از سیاست پولی انبساطی برای تقویت سرمایه‌گذاری استفاده کنند و مازاد تجاری را از طریق ترکیبی از صادرات بالاتر و افزایش تولید داخلی بازیابی کنند. از طرف دیگر، سیاست‌گذاران می‌توانند از انقباض پولی و اقدامات ریاضتی برای سرکوب تقاضای واردات استفاده کنند و مازاد تجاری را در سطوح صادراتی مشابه بازیابی کنند.

طی دو دهه گذشته، شرکت‌های ایرانی رویه‌ای را برای حفظ ذخایر (موجودی) کالا در سطوح بالا در پیش گرفته‌اند. این رویه به بنگاه‌ها اجازه می‌دهد تا اثرات تحریم‌ها بر زنجیره‌های تأمین را تعدیل کنند و در محیطی با تورم بالا که در آن ارزش پول نقد کاهش می‌یابد اما کالاها ارزش خود را حفظ می‌کنند ترازنامه‌های خود را تقویت نمایند.

بر اساس گزارش‌های ارائه‌شده توسط شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، میانگین شاخص «دوره ماندگاری موجودی کالا» در صنایع ایران حدود سه ماه است. در بخش‌های حساسی مانند ماشین‌آلات الکتریکی که به‌شدت هدف محدودیت‌های ایالات متحده قرار گرفته‌اند، شرکت‌ها موجودی‌هایی معادل ۲۰۰ روز تولید را نگهداری می‌کنند.

این ذخایرِ حجیم، در دوران جنگ منبعی برای تاب‌آوری اقتصادی قابل‌توجه بوده‌اند. با کاهش تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، زنجیره‌های تأمین ایران تحت فشار قرار گرفتند. تغییر مسیر به سمت تجارت زمینی نتوانست فقدان تردد کانتینری از طریق بنادر جنوبی ایران را جبران کند. اما تولیدکنندگان ایرانی با تکیه بر ذخایر کافیِ مواد اولیه، کالاهای نیمه‌ساخته و محصولات نهایی، توانستند نیاز مشتریان یا دست‌کم مشتریانی که توان پرداخت هزینه را داشتند را تأمین کنند.