بازی‌های ویدیویی با محوریت رئیسعلی دلواری و قهرمانان ملی

با وجود جایگاه قهرمانان ملی و تاریخی ایران، کمبود آثار فرهنگی و هنری متنوع درباره آنان، به‌ویژه در قالب‌های مورد علاقه نسل جدید، باعث شده بخشی از این روایت‌ها کمتر در معرض توجه مخاطبان امروز قرار گیرد. در سال‌های اخیر تلاش‌هایی برای جبران این فاصله شکل گرفته است؛ از تولید آثار تصویری و مکتوب گرفته تا استفاده از ظرفیت بازی‌های ویدیویی برای بازآفرینی روایت‌های تاریخی. بازی موبایی «رئیسعلی دلواری: نبرد با استعمار» یکی از همین تلاش‌هاست؛ اثری که با محوریت مبارزات رئیسعلی دلواری ساخته شده تا این شخصیت تاریخی را در قالب یک تجربه تعاملی به مخاطبان امروز معرفی کند. در همین راستا، درباره ایده شکل‌گیری این پروژه، چگونگی روایت یک شخصیت تاریخی در قالب بازی و مسیر توسعه آن با رضا غریبی، مدیر پروژه بازی «رئیسعلی دلواری: نبرد با استعمار» گفت‌وگو کرده‌ایم.

چه شد که تصمیم گرفتید یک بازی موبایلی با محوریت رئیسعلی دلواری بسازید؟

به عنوان یک فعال هنری و فرهنگی، همیشه دغدغه هویت و تاریخ این سرزمین را داشته‌ام. اینکه بدانیم پیش از ما چه کسانی در این سرزمین زندگی کرده‌اند، چه اتفاقاتی را رقم زده‌اند و چرا امروز در این نقطه از تاریخ ایستاده‌ایم. وقتی به گذشته نگاه می‌کنیم، می‌بینیم در هر مقطع حساس، شخصیت‌هایی بودند که محور وحدت مردم شدند و در زمان خطر، پیش‌قدم ایستادگی و مقاومت بودند. رئیسعلی دلواری یکی از همین شخصیت‌های تأثیرگذار است؛ فردی که در برابر استعمار ایستاد و مردم را برای دفاع از سرزمینشان متحد کرد.

جرقه ساخت این بازی در سال ۱۴۰۳ زده شد. آن سال به مناسبت سالروز شهادت رئیسعلی دلواری، به سفارش حوزه هنری انقلاب اسلامی بوشهر یک موشن‌گرافیک داستانی تولید کردیم. بعد از انتشار آن، دوست و همراه همیشگی‌ام، مهدی قناعت‌زاده، با دیدن فضای اثر پیشنهاد داد که این روایت ظرفیت تبدیل شدن به یک بازی را دارد. ابتدا یک نسخه دوبعدی از بازی با محوریت رئیسعلی دلواری ساختیم که قابل بازی بود، اما هیچ‌گاه منتشر نشد. پس از بررسی‌های بیشتر و برگزاری چند جلسه، به این نتیجه رسیدیم که اگر قرار است چنین شخصیتی به نسل امروز معرفی شود، بهتر است بازی به‌صورت سه‌بعدی و با کیفیت بالاتری تولید شود. به همین دلیل توسعه نسخه سه‌بعدی را آغاز کردیم که روند اصلی تولید آن حدود یک ماه زمان برد. این بازی برای نخستین بار در ششمین رویداد تولید محتوای دیجیتال بسیج استان بوشهر رونمایی شد و پس از آن نیز در جشنواره بین‌المللی فیلم فجر حضور پیدا کرد و موفق به کسب غزال زرین جشنواره شد؛ اتفاقی که انگیزه ما را برای ادامه مسیر و توسعه این پروژه دوچندان کرد.

به نظر شما چرا با وجود جایگاه تاریخی این شخصیت، هنوز آن‌طور که باید برای نسل جدید شناخته نشده است؟

این موضوع چند دلیل دارد. نخست اینکه در دوره زندگی رئیسعلی دلواری، یعنی دهه ۱۲۹۰ شمسی، ثبت، ضبط و مستندسازی وقایع تاریخی در ایران با محدودیت‌ها و چالش‌های فراوانی روبه‌رو بود. به همین دلیل منابع فارسی درباره رخدادهای مقاومت جنوب بسیار اندک است و بخش قابل توجهی از اطلاعاتی که امروز در اختیار داریم، از گزارش‌ها و روایت‌های آلمانی، انگلیسی و سوئدی به دست آمده و بعدها به فارسی ترجمه شده است. این مسئله باعث شده روایت این بخش مهم از تاریخ، آن‌گونه که شایسته بوده، در حافظه عمومی جامعه ثبت نشود. البته در سال‌های بعد تلاش‌های ارزشمندی برای معرفی رئیسعلی دلواری انجام شده است. برای نمونه، در سال ۱۳۵۲ مجموعه تلویزیونی دلیران تنگستان به کارگردانی زنده‌یاد همایون شهنواز از تلویزیون ملی ایران پخش شد که در زمان خود با استقبال خوبی روبه‌رو شد.

همچنین از سال ۱۳۶۵ نیز مراسم بزرگداشت رئیسعلی دلواری به‌صورت منظم در دلوار برگزار شده است. این اقدامات بدون تردید تأثیرگذار بوده‌اند، اما هر کدام بیشتر در دوره خود اثر گذاشته‌اند و برای ارتباط با نسل امروز کافی نیستند. امروز برای زنده نگه داشتن یک شخصیت تاریخی، باید از زبان و ابزارهای نسل جدید استفاده کرد؛ از آثار هنری، عکس، پوستر، کتاب، انیمیشن، فیلم، سریال و البته بازی‌های ویدیویی باکیفیت. نسل امروز بیش از هر زمان دیگری با رسانه‌های دیجیتال ارتباط دارد و اگر شخصیت‌هایی مانند رئیسعلی دلواری در این قالب‌ها روایت نشوند، طبیعی است که بسیاری از جوانان شناخت عمیقی از آن‌ها نداشته باشند. به اعتقاد من، همین خلأ در تولید محتوای فرهنگی و هنری، یکی از مهم‌ترین دلایل ناشناخته ماندن این قهرمان ملی برای نسل جدید است.

با توجه به دغدغه‌ای که برا معرفی دقیق و با کیفیت این شخصیت تاریخی داشتید؛ در فرایند تولید بازی تا چه اندازه از منابع تاریخی، پژوهشی و نظر پژوهشگران یا مورخان استفاده کردید؟

از همان ابتدای کار تلاش کردیم تا بازی، علاوه بر جذابیت، از نظر تاریخی نیز تا حد امکان دقیق و مستند باشد. در گام نخست، برای طراحی لباس‌ها، تجهیزات و ادوات نظامی به آثار موجود در موزه رئیسعلی دلواری مراجعه کردیم و درباره سلاح‌ها و تجهیزات رایج آن دوره تحقیق انجام دادیم. برای ما مهم بود که هر آنچه در بازی دیده می‌شود، با فضای تاریخی آن زمان همخوانی داشته باشد. برای مثال، اگر از یک سلاح یا حتی یک تانک در بازی استفاده می‌کردیم، بررسی می‌کردیم که آیا آن مدل دقیقاً در همان دوره تاریخی وجود داشته و قابل استفاده بوده است یا خیر.

در مرحله بعد، کتاب‌ها، اسناد و روایت‌های مربوط به رئیسعلی دلواری و مبارزان جنوب را مطالعه کردیم و بر اساس آن‌ها، روایت داستانی بازی را شکل دادیم. البته هدف ما بازسازی صرفِ یک واقعه تاریخی نبود، بلکه تلاش کردیم با الهام از واقعیت‌های تاریخی، روایتی تازه و متناسب با فضای یک بازی ویدیویی خلق کنیم. همچنین سعی کردیم بخشی از اطلاعات تاریخی به‌صورت غیرمستقیم به مخاطب منتقل شود. به همین دلیل، در خلال مأموریت‌ها و از طریق گفت‌وگوهای شخصیت‌ها، به اتفاقات، فضا و شرایط آن دوران اشاره کرده‌ایم تا بازیکن ضمن تجربه یک بازی سرگرم‌کننده، با بخشی از تاریخ مقاومت جنوب نیز آشنا شود.

شما اشاره کردید که بخشی از روایت تاریخی بازی از طریق گفت‌وگوهای شخصیت‌ها به مخاطب منتقل می‌شود، اما در نسخه فعلی تنها بخش تدافعی در دسترس کاربران قرار دارد. آیا برنامه‌ای برای انتشار بخش داستانی با محوریت زندگی و مبارزات رئیسعلی دلواری دارید؟ اگر بله، چه زمانی؟

بله، قطعاً. در واقع طی دو ماه گذشته تصمیم گرفتیم بازی را به‌جای توسعه تدریجی، تقریباً از ابتدا بازطراحی کنیم تا کیفیت آن به سطحی برسد که شایسته مخاطبان باشد. در این بازطراحی، مکانیک‌های بازی به‌طور کامل بازنگری شدند، گیم‌پلی بسیار روان‌تر شده، هوش و رفتار دشمنان و نیروهای خودی بهبود پیدا کرده، افکت‌های سینمایی به بازی اضافه شده، صداگذاری تقویت شده و بسیاری از باگ‌های نسخه قبلی برطرف شده‌اند. همچنین امکانات جدیدی نیز به بازی افزوده‌ایم که تجربه بازیکن را جذاب‌تر خواهد کرد. به‌روزرسانی بزرگی که به‌زودی منتشر می‌شود، همچنان روی بخش تدافعی متمرکز است، اما این بخش نسبت به نسخه فعلی کاملاً متحول شده و تجربه‌ای متفاوت و روان‌تر را ارائه می‌دهد. در مورد بخش داستانی نیز باید بگویم که طراحی مراحل (Level Design)، روایت داستان، دیالوگ‌ها و اتفاقات بازی از چند ماه قبل آماده شده است. حتی بخش مهمی از زیرساخت‌های فنی آن، مانند حرکت در محیط بازی و سیستم کاورگیری، پیاده‌سازی شده و پس از انتشار این به‌روزرسانی، توسعه نهایی بخش داستانی با سرعت بیشتری ادامه پیدا می‌کند تا در اولین فرصت در اختیار کاربران قرار گیرد. پس از انتشار بخش داستانی نیز برنامه ما عرضه بخشِ چندنفره و آنلاین بازی است تا مخاطبان بتوانند علاوه بر تجربه داستان، به‌صورت گروهی و رقابتی نیز از بازی لذت ببرند.

این به‌روزرسانی را می‌توان بزرگ‌ترین تغییر بازی از زمان انتشار آن دانست. در این نسخه، تمرکز ما فقط روی اضافه کردن امکانات جدید نبوده، بلکه تلاش کرده‌ایم تجربه کلی بازیکن را از پایه ارتقا دهیم. از نظر فنی، گرافیک بازی بهبود قابل توجهی داشته و افکت‌های تصویری و سینمایی جدیدی به آن اضافه شده است. سیستم تیراندازی نیز به‌طور کامل بازطراحی شده تا حس واقعی‌تر و لذت‌بخش‌تری به بازیکن منتقل کند. همچنین رفتار دشمنان و نیروهای خودی هوشمندتر شده، صداگذاری بازی تقویت شده و بسیاری از باگ‌های نسخه‌های قبلی برطرف شده است. یکی دیگر از قابلیت‌های مهم این نسخه، فعال شدن جدول رتبه‌بندی (Leaderboard) است که بازیکنان می‌توانند امتیاز خود را با سایر کاربران مقایسه کنند و برای کسب رتبه‌های برتر با یکدیگر رقابت داشته باشند. در مجموع، هدف ما این بوده که نسخه جدید، علاوه بر حفظ هویت تاریخی بازی، از نظر کیفیت فنی و گیم‌پلی نیز بتواند تجربه‌ای روان‌تر، جذاب‌تر و استانداردتر را در اختیار مخاطبان قرار دهد. این به‌روزرسانی در واقع مقدمه‌ای برای انتشار بخش داستانی بازی و توسعه قابلیت‌های بزرگ‌تر در آینده است.

از زمان انتشار بازی چه بازخوردهایی از بازیکنان دریافت کرده‌اید؟ این بازخوردها بر روند توسعه بازی تأثیر داشته است؟

بازخوردهایی که از مخاطبان دریافت کرده‌ایم، قابل وصف نیست و برای ما ارزش بسیار زیادی دارد. یکی از خاطراتی که همیشه در ذهنم مانده این است که شنیدم تعدادی از کودکان و نوجوانان شهرستان تنگستان، زادگاه رئیسعلی دلواری، شب‌ها در مسجد دور هم جمع می‌شوند و چند نفره بازی «رئیسعلی» را تجربه می‌کنند. اینکه یک شخصیت تاریخی دوباره در میان نوجوانان زادگاه خودش زنده شود، برای ما بسیار ارزشمند بود. خاطره دیگری که هیچ‌وقت فراموش نمی‌کنم، مربوط به یک دختر ۹ ساله است که به من گفت: «عمو، نسخه دخترونه‌ش هم می‌سازین؟» همان لحظه یاد خیری، همسر رئیسعلی دلواری افتادم؛ بانویی که در روایت‌های تاریخی آمده در کنار مبارزان حضور داشت و برای آن‌ها مهمات، پرچم و تجهیزات حمل می‌کرد. همان‌جا با خودم گفتم خیری هم یک قهرمان است و می‌تواند شخصیتی باشد که دختران امروز با او همذات‌پنداری کنند. این بازخوردها باعث می‌شود نگاه ما به توسعه بازی گسترده‌تر شود و به نقش شخصیت‌های کمتر شناخته‌شده تاریخ نیز توجه کنیم.

از سوی دیگر، بسیاری از نوجوانان با دقت بسیار زیاد بازی را دنبال می‌کنند. بعضی از آن‌ها آن‌قدر بازی کرده‌اند که حتی باگ‌های کوچک یا ایرادهای جزئی را به ما گزارش می‌دهند. این موضوع نشان می‌دهد مخاطبان با بازی ارتباط برقرار کرده‌اند و کیفیت آن برایشان اهمیت دارد. بدون تردید، بخش مهمی از تغییرات و بهبودهایی که در به‌روزرسانی جدید انجام داده‌ایم، نتیجه همین بازخوردهای کاربران است. ما همیشه تلاش کرده‌ایم به نظرات بازیکنان گوش دهیم و آن‌ها را در روند توسعه بازی به کار بگیریم، چون معتقدیم بهترین راه برای ساخت یک بازی موفق، همراه شدن با مخاطبان و شنیدن تجربه‌های آن‌هاست.

با توجه به تجربه ساخت این بازی و استقبالی که از آن شده، فکر می‌کنید بازی‌های ویدئویی تا چه اندازه می‌توانند به معرفی قهرمانان ملی و شخصیت‌های تاریخی ایران به نسل جدید کمک کنند؟

به اعتقاد من، بازی‌های ویدئویی امروز یکی از مؤثرترین رسانه‌ها برای انتقال مفاهیم فرهنگی و تاریخی به نسل جدید هستند. بر اساس آمارهای رسمی، حدود ۳۰ میلیون نفر در ایران به‌نوعی مخاطب بازی‌های ویدئویی هستند. این یعنی با رسانه‌ای روبه‌رو هستیم که ظرفیت بسیار بزرگی برای روایت تاریخ، هویت و قهرمانان ملی دارد. وقتی چنین جامعه مخاطبی وجود دارد، اگر بتوانیم یک بازی باکیفیت، جذاب و متناسب با نیاز و سلیقه مخاطب تولید کنیم، طبیعی است که آن اثر می‌تواند تأثیر گسترده‌ای داشته باشد. در این صورت، مخاطب صرفاً یک داستان را نمی‌خواند یا تماشا نمی‌کند، بلکه آن را تجربه می‌کند و همین تجربه، ماندگاری بیشتری در ذهن او ایجاد می‌کند.

حتی اگر از آن ۳۰ میلیون نفر، فقط یک میلیون نفر یک بازی تاریخی را تجربه کنند، باز هم با یک جامعه مخاطب بسیار بزرگ روبه‌رو هستیم. یک میلیون نفر عدد کمی نیست؛ این یعنی یک میلیون نفر با یک شخصیت تاریخی، یک روایت و بخشی از هویت ملی خود ارتباط برقرار کرده‌اند. به نظر من، اگر از ظرفیت بازی‌های ویدئویی به‌درستی استفاده کنیم، می‌توانند نقش بسیار مهمی در زنده نگه داشتن یاد و اندیشه قهرمانان ملی و انتقال آن به نسل‌های آینده داشته باشند.

اگر بخواهید تنها یک ویژگی از شخصیت رئیسعلی دلواری را از طریق این بازی به مخاطبان منتقل کنید، آن ویژگی چیست؟

اگر قرار باشد فقط یک ویژگی از شخصیت رئیسعلی دلواری را انتخاب کنم، آن ویژگی غیرت و ایمان به خدا است. به اعتقاد من، این دو ویژگی ستون اصلی شخصیت او بودند و تمام تصمیم‌ها و ایستادگی‌هایش از همین باور عمیق سرچشمه می‌گرفت. رئیسعلی دلواری سوگندنامه‌ای دارد که هر بار آن را می‌خوانم، هم متحیر می‌شوم، هم احساس غرور می‌کنم و بیش از پیش به تاریخ و مردم این سرزمین می‌بالم. در بخشی از این سوگندنامه آمده است: «ای کلام‌اللّه، گفتار مرا شاهد باش. من به تو سوگند یاد می‌کنم که اگر انگلیسی‌ها بخواهند بوشهر را تصرف کنند و به خاک وطن من تجاوز کنند، در مقام مدافعه برآیم و تا آخرین قطره خون من بر زمین نریخته است، دست از جنگ و ستیز با آنان نکشم و اگر غیر از این رفتار کنم، در شمار منکرین و کافرین به تو باشم و خدا و رسول از من بیزار شوند».

وقتی این جملات را می‌خوانیم، می‌بینیم که رئیسعلی فقط برای دفاع از خاک وطن نمی‌جنگد، بلکه دفاع از سرزمین را وظیفه‌ای برخاسته از ایمان و اعتقاد خود می‌داند. از نگاه من، این سوگندنامه به‌خوبی نشان می‌دهد که او انسانی با غیرت، شجاع و دارای ایمانی راسخ بوده است. رئیسعلی تنها ۳۱ سال داشت که به شهادت رسید، اما در همین عمر کوتاه، نامی ماندگار از خود به جا گذاشت. اگر این بازی بتواند حتی بخش کوچکی از همان روحیه، غیرت، مسئولیت‌پذیری و ایمان را به نسل امروز منتقل کند، احساس می‌کنم به هدف اصلی خود رسیده‌ایم.