روحانی حامی بشار اسد به حبس ابد محکوم شد

به گزارش«خلیج فارس» به نقل از عصرایران؛ مفتی پیشین سوریه (دولت بشار اسد) به حبس ابد محکوم شد. جرم او ارتکاب جنایت علیه بشریت و جنایت جنگی اعلام شد.

شعبه چهارم دادگاه جنایی دمشق امروز دوشنبه “احمد بدرالدین حسون” مفتی پیشین سوریه در دوره حکومت بشار اسد را به حبس ابد محکوم کرد.

بر اساس گزارش خبرگزاری دولت سوریه (سانا)، دادگاه، به اتهامات حسون در پرونده‌ای در چارچوب روند «عدالت انتقالی» سوریه رسیدگی می‌کند. دادگاه او را در اتهام «اقداماتی که موجب جنگ داخلی و درگیری طایفه‌ای می‌شود» مجرم شناخت.

به دنبال حمله مخالفان مسلح به دمشق در آذر ۱۴۰۳، بشار اسد رییس جمهوری سوریه به روسیه فرار کرد و هم اکنون در مسکو زندگی می کند. پس از آن، مخالفان قدرت را در دست گرفتند و محاکمه مقامات ارشد سابق شروع شد.

احمد بدرالدین حسون مفتی سابق سوریه در زمان دولت بشار اسد. عکس قدیمی در کنار بشار اسد رئیس جمهوری وقت سوریه (راست) و در لباس زندان در دادگاه دمشق (عکس چپ)

قاضی “فخرالدین العریان” اعلام کرد تحقیقات و شواهد ارائه‌شده در پرونده، مشارکت حسون در «جنایت علیه بشریت و جنایت جنگی» را اثبات کرده است.

دادگاه همچنین دستور توقیف اموال منقول و غیرمنقول حسون و مصادره آنها به نفع خزانه عمومی را صادر کرد.

حسون از برخورداری از عفو عمومی یا خصوصی محروم شده است.

قاضی العریان در تشریح مبنای حکم گفت در دوره حکومت پیشین سوریه، نهاد رسمی دینی و در رأس آن دارالافتاء برای فراهم کردن «پوشش دینی» برای عملیات نظامی و امنیتی و توجیه آنها در برابر افکار عمومی مورد استفاده قرار گرفته بود.

به گفته دادگاه، یکی از موارد مورد استناد در پرونده، موضع نهاد رسمی دینی در قبال استفاده از «بمب‌های بشکه‌ای» علیه مناطق غیرنظامی بود. قاضی این حملات را موجب ویرانی گسترده و مغایر با قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه دانست.

از دیگر مواردی که دادگاه به آن استناد کرده، ارائه کمک‌های مالی دوره‌ای از سوی حسون به فرماندهی و نیروهای «لشکر قدس» است؛ گروهی مسلح که در جریان جنگ سوریه در کنار نیروهای حکومت بشار اسد فعالیت می‌کرد. دادگاه این موضوع را نیز بخشی از شواهد مربوط به نقش حسون در حمایت از عملیات نظامی دانسته است.

محاکمه حسون از ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶ (۴ تیر ۱۴۰۵) در شعبه چهارم دادگاه جنایی دمشق آغاز شد. بر اساس گزارش شبکه حقوق بشر سوریه، پرونده او از نظر حقوقی بر این پرسش متمرکز است که آیا استفاده از جایگاه رسمی و نفوذ مذهبی برای مشروعیت‌بخشی، تحریک یا حمایت از خشونت‌های گسترده می‌تواند موجب مسئولیت کیفری فردی شود؟

این سازمان تأکید کرده بود که اتهامات علیه حسون الزاماً به معنای آن نیست که او شخصاً در عملیات نظامی شرکت داشته، بلکه دادستانی نقش او را در «گفتمان، جایگاه و اقتدار مذهبی» مورد بررسی قرار داده است.

احمد بدرالدین حسون مفتی سابق سوریه در زمان دولت بشار اسد در لباس زندان در دادگاه دمشق 

در نخستین جلسه دادگاه، اتهاماتی از جمله تحریک به قتل، مشارکت در جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت علیه حسون مطرح شد. خبرگزاری آناتولی نیز گزارش داد اتهامات مربوط به فتواها و اظهاراتی بود که به گفته دادستانی، مجوز یا مشروعیت کشتن سوری‌ها را فراهم می‌کرد.

در جریان جلسات بعدی، شاهدان دادستانی نیز درباره نقش حسون در دوران جنگ شهادت دادند. برخی شاهدان، حسون را به ارتباط با گروه‌ها و شبه‌نظامیان حامی حکومت سابق و همچنین حمایت و مشروعیت‌بخشی دینی از اقدامات حکومت متهم کردند. قاضی نیز گفته بود اتهامات مطرح‌شده شامل تحریک به قتل عمد، دخالت در قتل، تحریک به جنگ داخلی و درگیری طایفه‌ای و ایجاد تنش‌های مذهبی و نژادی است.

پیشینه احمد حسون

احمد بدرالدین حسون، متولد حلب، از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۱ مفتی جمهوری سوریه بود و یکی از مهم‌ترین چهره‌های مذهبی رسمی در دوره حکومت بشار اسد محسوب می‌شد. او در سال ۲۰۲۱، پس از تصمیم بشار اسد برای لغو سمت مفتی جمهوری، این جایگاه را ترک کرد.

الجزیره در گزارش پیشینه‌ای خود نوشت حسون در سال‌های جنگ سوریه به دلیل حمایت آشکار از حکومت اسد و اظهارات شدید علیه مخالفان، به ویژه در ارتباط با عملیات نظامی علیه مناطق تحت کنترل مخالفان، به «مفتی بشکه‌ها» شهرت یافت.

حسون پس از آغاز اعتراضات سوریه در سال ۲۰۱۱ از حکومت اسد حمایت کرد و در سخنرانی‌ها و اظهارنظرهای عمومی خود مواضعی علیه مخالفان حکومت داشت. اتهامات کنونی دادگاه نیز عمدتاً بر همین مواضع، سخنرانی‌ها و روابط او با مقامات ارشد حکومت سابق و فرماندهان گروه‌های مسلح استوار است.

بازداشت پس از سقوط حکومت اسد

پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، حسون مدتی آزاد بود، اما در ۲۷ مارس ۲۰۲۵ (۷ فروردین ۱۴۰۴) هنگام تلاش برای خروج از سوریه در فرودگاه بین‌المللی دمشق بازداشت شد.

نیروهای امنیتی سوریه، حسون را بر اساس حکم بازداشت صادرشده از سوی دادستانی دستگیر کردند. گزارش‌ها حاکی بود که او قصد داشت کشور را ترک کند و به اردن برود.

اتهاماتی که امروز در دادگاه به صدور حکم حبس ابد انجامید، بخشی از روند گسترده‌تر محاکمه مقام‌ها و شخصیت‌های وابسته به حکومت سابق سوریه است. این روند پس از سقوط حکومت اسد در چارچوب سیاست «عدالت انتقالی» آغاز شد و پرونده‌های دیگری نیز علیه مقام‌ها و نزدیکان حکومت سابق در دادگاه‌های سوریه جریان داشته است.

در همین چارچوب، دادگاه جنایی دمشق در ماه اوت ۲۰۲۶ نیز برای وسیم اسد ( پسر عموی بشار اسد و فرمانده گروه مسلح حامی دولت اسد) حکم اعدام صادر کرد؛ در ۱۱ اوت هم برای عاطف نجیب و به صورت غیابی برای بشار اسد، ماهر اسد (برادر بشار اسد و فرمانده نیروهای ویژه) و چند متهم دیگر احکام اعدام صادر کرده بود.

اهمیت حکم

پرونده احمد حسون از این جهت اهمیت دارد که برخلاف بسیاری از پرونده‌های مربوط به فرماندهان نظامی و نیروهای امنیتی، محور اصلی اتهامات علیه او نقش یک مقام مذهبی در مشروعیت‌بخشی به اقدامات حکومت سابق است.

شبکه حقوق بشر سوریه پیش از این محاکمه هشدار داده بود پرونده حسون یک مسئله مهم حقوقی را مطرح می‌کند: اینکه چه زمانی اظهارات و نفوذ یک مقام مذهبی از «بیان سیاسی» عبور کرده و به تحریک، تشویق یا کمک مؤثر به ارتکاب جنایت تبدیل می‌شود.

بنابراین، حکم حبس ابد امروز صرفاً مجازات یک مقام مذهبی سابق نیست؛ بلکه می‌تواند به عنوان یکی از پرونده‌های مهم آزمون نظام قضایی سوریه در دوره پس از بشار اسد برای رسیدگی به نقش افراد غیرنظامی و مذهبی در اقدامات امنیتی و نظامی دولت سابق نیز مورد توجه قرار گیرد.