زخم‌های دردناک دهان از کجا می‌آیند؟

خلیج فارس:اگر تا به حال دچار زخم دهان شده‌اید، می‌دانید که یک زخم کوچک چقدر می‌تواند کل روزتان را تحت‌الشعاع قرار دهد. این ضایعات کوچک و دردناک که ناگهان در داخل دهان پدیدار می‌شوند، غذا خوردن، نوشیدن و حتی صحبت کردن را به‌طرز عجیبی دشوار و آزاردهنده می‌کنند.

به گزارش«خلیج فارس» به نقل از فرارو؛خبر خوب این است که بیشتر این زخم‌ها ظرف یک یا دو هفته خودبه‌خود بهبود می‌یابند. با این حال، آگاهی از علت بروز آن‌ها و روش‌های پیشگیری می‌تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.

زخم‌های دهانی بسیار شایع هستند. تا یک‌چهارم جمعیت در مقطعی از زندگی خود دچار این عارضه می‌شوند و شیوع آن به‌ویژه در میان نوجوانان و جوانان بیشتر است. برخی افراد سالی یک یا دو بار به آن دچار می‌شوند، در حالی که برای برخی دیگر، این زخم‌ها هر ماه بروز می‌کنند. این زخم‌ها مسری نیستند و معمولاً بی‌خطرند، اما با این وجود می‌توانند بسیار آزاردهنده و کلافه‌کننده باشند.

علت بروز آن‌ها چیست؟

در بسیاری از موارد، دلیل آن مسئله‌ای ساده است. وارد شدن ضربه یا آسیب به ناحیه دهان – مثلاً بر اثر گاز گرفتن تصادفی گونه، خراشیده شدن لثه با مسواک، یا تحریک ناشی از بریس‌های ارتودنسی یا دندان‌های مصنوعی – می‌تواند موجب ایجاد زخم شود. برخی مواد غذایی، به‌ویژه غذاهای تند، شور یا اسیدی نیز می‌توانند مخاط دهان را تحریک کنند. استرس، خستگی و تغییرات هورمونی هم در این میان نقش دارند؛ به‌طوری که برخی افراد متوجه می‌شوند زخم‌ها در دوران قاعدگی یا در زمان‌های پرفشار کاری یا خانوادگی پدیدار می‌شوند.

گاهی اوقات علت بروز زخم‌ها چندان آشکار نیست. این زخم‌ها ممکن است با کمبود آهن، روی (زینک)، فولات، ویتامین‌های گروه B یا ویتامین D، و یا با بیماری‌های زمینه‌ای نظیر سلیاک، بیماری کرون یا ضعف سیستم ایمنی مرتبط باشند. اگر احتمال کمبود مواد مغذی وجود دارد، بهتر است از پزشک خود بخواهید آزمایش خون تجویز کند تا بتوانید مکمل‌های مناسب را مصرف کنید.

برخی داروها نیز می‌توانند محرک بروز این زخم‌ها باشند؛ از جمله داروهای ضدالتهاب، داروهای قلبی مانند مسدودکننده‌های بتا (بتابلاکرها) و داروهای ریوی مانند گشادکننده‌های برونش (برونکودیلاتورها). همچنین در مورد برخی افراد، ابتلا به زخم‌های مکرر صرفاً بخشی از ویژگی‌های ژنتیکی آن‌هاست، چرا که این عارضه اغلب در خانواده‌ها شایع است.

افرادی که سیگار را ترک می‌کنند، اغلب در همان یکی دو هفته اول متوجه بروز زخم‌های دهانی می‌شوند. این زخم‌ها ناشی از علائم ترک سیگار هستند و حدود دو نفر از هر پنج نفری که سیگار را کنار می‌گذارند، به آن‌ها دچار می‌شوند. این زخم‌ها معمولاً خفیف بوده و ظرف یک ماه برطرف می‌شوند.

اگر بدشانس باشید و مرتباً دچار این زخم‌ها شوید، ممکن است به «استوماتیت آفتی عودکننده» (الگویی از زخم‌های مکرر) مبتلا باشید. این زخم‌ها می‌توانند بسیار کوچک و زودگذر، یا بزرگ‌تر و شدیدتر باشند و چندین هفته طول بکشند. تصور می‌شود که علت آن‌ها واکنش بیش‌ازحد سیستم ایمنی در دهان است که باعث می‌شود بافت پوششی دهان در برابر عوامل تحریک‌کننده روزمره آسیب‌پذیرتر شود.

چگونه از شر آن‌ها خلاص شویم؟ 

اگرچه درمان فوری برای آن‌ها وجود ندارد و اکثر زخم‌ها خودبه‌خود ظرف یک یا دو هفته بهبود می‌یابند، اما روش‌های متعددی برای تسکین درد و کمک به بهبود سریع‌تر آن‌ها وجود دارد. شستشوی دهان با آب‌نمک ولرم می‌تواند ناراحتی را تسکین داده و التهاب را کاهش دهد.

داروهای موضعی بدون نسخه می‌توانند به کاهش درد زخم‌های دهانی و گاهی کوتاه کردن دوره درمان کمک کنند. ژل‌ها و اسپری‌های بی‌حس‌کننده موضعی، مانند لیدوکائین و بنزوکائین، ناحیه مورد نظر را برای مدت کوتاهی بی‌حس می‌کنند و خوردن و آشامیدن را راحت‌تر می‌سازند.

دهان‌شویه‌های ضدعفونی‌کننده و ضدالتهاب، از جمله کلرهگزیدین و بنزیدامین، نیز می‌توانند به کاهش ناراحتی کمک کرده و ممکن است زمان بهبودی را اندکی کوتاه کنند. برای زخم‌های مقاوم‌تر یا دردناک‌تر، می‌توانید قرص‌های استروئیدی تهیه کنید که در دهان حل می‌شوند. پزشکان یا دندانپزشکان نیز می‌توانند برای کاهش درد و تورم و تسریع روند بهبودی، اسپری‌های استروئیدی یا دهان‌شویه‌های قوی‌تری تجویز کنند.

اگر مرتباً دچار زخم دهان می‌شوید، بد نیست نگاهی به خمیردندان خود بیندازید. «سدیم لوریل سولفات» (SLS) که یک ماده کف‌زا در بسیاری از برندهای خمیردندان است، در برخی افراد با بروز زخم‌های دهانی مرتبط دانسته شده است. استفاده از خمیردندان‌های فاقد SLS ممکن است به کاهش درد و کوتاه‌تر شدن دوره بهبودی زخم‌ها کمک کند.

مصرف غذاهای نرم، نوشیدن مایعات خنک با نی و پرهیز از غذاهای تند یا اسیدی و همچنین غذاهای زبر و ترد (مانند چیپس) می‌تواند در دوران بهبودی زخم، شرایط را برایتان راحت‌تر کند.

پیشگیری اغلب آسان‌تر از درمان است. استفاده از مسواک با برس نرم، انجام منظم معاینات دندانپزشکی و داشتن رژیم غذایی متعادل، همگی می‌توانند به محافظت از بافت پوششی دهان کمک کنند. مدیریت استرس و داشتن خواب کافی نیز ممکن است دفعات بروز زخم‌ها را کاهش دهد. و اگر گمان می‌کنید غذاهای خاصی باعث ایجاد زخم معده شما می‌شوند – شکلات، قهوه، آجیل و گوجه فرنگی از عوامل شایع هستند – یادداشت‌برداری می‌تواند به شما در تشخیص الگوها کمک کند.

اگر زخم دهان شما بیش از سه هفته طول کشید، مرتباً عود کرد یا ظاهری غیرعادی داشت، حتماً باید آن را بررسی کنید. زخم‌های مزمن گاهی می‌توانند نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای، از جمله سرطان دهان باشند؛ بنابراین هر مورد غیرعادی را جدی بگیرید.

زخم‌های دهان ممکن است کوچک باشند، اما می‌توانند تأثیر زیادی بر زندگی شما بگذارند. خبر خوب این است که با ایجاد تغییرات ساده – از تعویض خمیردندان گرفته تا مدیریت استرس – می‌توان دفعات بروز آن‌ها را به شدت کاهش داد. همچنین، دفعه بعد که دچار چنین زخمی شدید، دقیقاً می‌دانید ماجرا چیست و چگونه به بهبود آن کمک کنید.