علت زلزله‌های پیاپی عسلویه چیست؟

خلیج فارس: عسلویه در روز ۲۵ بهمن ۱۳ زمین‌لرزه را تجربه کرد که بزرگ‌ترین آن ۵.۲ ریشتر بود؛ این در حالی است که این شهرستان در روزهای گذشته نیز به‌صورت پیاپی با زمین‌لرزه‌هایی از جمله زلزله ۴.۷ ریشتری روز گذشته مواجه شده.

به گزارش خلیج فارس، تداوم رخدادهای لرزه‌ای در عسلویه موجب افزایش نگرانی در مناطق همجوار استان بوشهر شده و همزمان برخی گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال بروز سونامی مشابه رخداد تاریخی بندر سیراف را مطرح می‌کند.

مهدی زارع، زلزله‌شناس و استاد پژوهشکده زلزله‌شناسی، در گفت‌وگو با فرارو به بررسی علمی این رخدادها و تحلیل منشأ زمین‌ساختی آن‌ها پرداخته و به این پرسش‌ها پاسخ داده است.

متوسط زلزله عسلویه در یک‌سال گذشته دو برابر متوسط ۲۰ سال اخیر بوده

مهدی زارع می‌گوید: «دلیل زلزله‌های عسلویه این است که این منطقه، منطقه‌ای فعال از رشته‌کوه‌های زاگرس است که هم گسل‌های مهم در آن وجود دارد و هم لایه‌های نمکی هرمز در آن دیده می‌شود؛ موضوعی که باعث می‌شود انرژی جمع‌شده به‌تدریج و در چندین رخداد آزاد شود.»

او می‌افزاید: «اتفاق دیگر، افزایش تعداد این زمین‌لرزه‌هاست؛ به‌طوری‌که متوسط رخدادها در یک‌سال گذشته دو برابر متوسط ۲۰ سال اخیر بوده است، بنابراین در حال بررسی و مطالعه هستیم تا مشخص شود استخراج نفت و گاز در این ناحیه چه تاثیری ممکن است بر رخداد و فراوانی زلزله‌ها داشته باشد.»

احتمال ارتباط استخراج نفت و گاز و زلزله در عسلویه باید بررسی شود

برخی بر این باورند که این زلزله‌ها می‌تواند نشان از زلزله‌ای عظیم‌تر باشد اما این استاد زلزله‌شناسی می‌گوید: «الزاما این زلزله‌ها نشانه وقوع زلزله‌ای بزرگ‌تر نیست، اما نشان‌دهنده افزایش تعداد رخدادهاست و این نکته را مطرح می‌کند که اگر زلزله‌ای بزرگ به‌طور طبیعی هر ۵۰ سال یک‌بار با بزرگی بیش از ۶ ریشتر یا هر ۲۰۰ سال یک‌بار در این منطقه رخ دهد، برداشت نفت و گاز می‌تواند این فاصله زمانی را به هر ۲۰ تا ۳۰ سال یک‌بار تبدیل کند؛ با این حال، وجود این لایه‌های نمکی همواره باعث وقوع تعداد قابل‌ملاحظه‌ای زمین‌لرزه به‌جای یک زلزله تکی خواهد شد، بنابراین ممکن است ۴۰ زمین‌لرزه با بزرگی ۴ تا ۵.۵ رخ دهد.»

تنها سونامی خلیج فارس در نزدیکی عسلویه رخ داده

فراوانی زلزله در عسلویه این پرسش را به وجود می‌آورد که آیا ممکن است گستره آن به سایر شهرستان‌ها کشیده شود؟ در این خصوص زارع می‌گوید: عسلویه نزدیک به سیراف یا بندر طاهری است که حدود ۶۰ تا ۷۰ کیلومتر با یکدیگر فاصله دارند. سیراف تنها نقطه خلیج فارس است که در آن در سال ۹۷۸ میلادی زلزله بزرگی رخ داده و بخش مهمی از سیراف تاریخی زیر آب رفته است. تمدن سیراف در اثر آن زمین‌لرزه تا حد زیادی رونق خود را از دست داده و برخی معتقدند که این رویداد به سونامی نیز منجر شده؛ یعنی تنها مورد ثبت‌شده سونامی در خلیج فارس بوده است.»

این اتفاق که حدود ۱۰۵۰ سال پیش رخ داده این نکته کلیدی را در اختیار قرار می‌دهد که: «زلزله‌های متعدد، فراوان و پی‌درپی در آن منطقه و حتی وقوع زلزله مخرب، غیر قابل پیشبینی نباشد؛ چراکه بندر تاریخی سیراف را داریم که در زمان خود رونق فراوانی داشته است. اکنون بخشی از ساحل سیراف زیر آب رفته و بازار تاریخی سیراف در زیر آب خلیج فارس در همان ساحل بندر طاهری قابل مشاهده است که بررسی شده و در زیر آب قرار گرفته است. به هر حال، هزار سال پیش عامل برداشت نفت و گاز وجود نداشت.»

زلزله‌ای مخرب غیر قابل پیشبینی نیست

او می‌افزاید: «اما در حال حاضر استخراج نفت و گاز به عوامل طبیعی اضافه شده است؛ بنابراین علاوه بر رخدادهای تاریخی نظیر سیراف که در همان منطقه اتفاق افتاده، می‌توان انتظار تسریع در رخدادهایی مشابه زلزله سیراف را داشت. از این‌رو اگر پرسیده شود زلزله شدیدی که می‌تواند در این منطقه رخ دهد در چه اندازه‌ای است، نمونه آن همان زلزله تاریخی سیراف است. همان‌طور که آن زلزله موجب تخریب بندر سیراف شد، امروز نیز همان اتفاق می‌تواند تکرار شود؛ با این تفاوت که ممکن است دیگر هر هزار سال یک‌بار منتظر زلزله‌ای مشابه سیراف نباشیم و این رخدادها در بازه‌های زمانی بسیار کوتاه‌تری روی دهند.»

زلزله‌های عسلویه نمی‌تواند با آزمایش موشکی ارتباط داشته باشد

از سویی دیگر، تعدد این زلزله‌ها در عسلویه با آزمایش‌های موشکی مرتبط دانسته می‌شود، اما این زلزله‌شناس می‌گوید: «آزمایش موشکی زیر زمین یا حتی بمباران مستقیم، نمی‌تواند زلزله‌ای در عمق ۱۰ تا ۱۸ کیلومتری ایجاد کند. آزمایش نظامی در زیر زمین کاملا قابل تفکیک است که در زیر یا روی زمین و حتی در هوا رخ داده و می‌توان آن را شناسایی کرد. دستگاه زلزله‌شناسی کاملا آن را تفکیک و قابل تشخیص می‌کند.»

 نکته بعد از دید او این است این است که: «این زلزله‌ها عمق مشخصی دارند و همگی ناشی از گسل هستند؛ گسلی که با جابه‌جایی صفحه گسل ایجاد شده، بنابراین چنین توجیهی علمی نیست. چطور ممکن است اتفاقی که در سطح زمین یا در عمق ۵۰ متر یا هر عمق دیگری رخ می‌دهد، بتواند زلزله‌ای را در عمق ۱۵ کیلومتری تحریک کند؟ چنین توجیهی به لحاظ فیزیکی دلیل ندارد.»

اطراف خلیج فارس دستگاه‌های زلزله‌نگار بین‌المللی وجود دارد

نکته سوم به بیان زارع این است که: «خود رکورد انفجار کاملا نسبت به رکورد زلزله قابل تشخیص است، بنابراین اینکه زلزله مستقیما ناشی از انفجار باشد به وضوح تشخیص داده می‌شود. چه‌بسا منطقه پیرامون ایران، به‌خصوص خلیج فارس، پر از ایستگاه‌های لرزه‌نگاری بین‌المللی است؛ در امارات، قطر، بحرین، عربستان و غیره ایستگاه‌هایی وجود دارد که با آمریکایی‌ها، انگلیسی‌ها و اتحادیه اروپا کار می‌کنند.»

کوچک‌ترین تحرک در خلیج فارس قابل رویت است

این استاد زلزله شناس می‌گوید: «بنابراین هر اتفاق کوچکی، این زمین‌لرزه‌ها که بالای ۴ ریشتر بوده و بزرگ محسوب می‌شود، اما حتی اگر کوچک هم باشد، بلافاصله اعلام می‌شود. با توجه به حساسیتی که درباره ایران وجود دارد، این کار انجام می‌شود. بنابراین ارتباط زمین‌لرزه‌های کنونی با آزمایش‌های موشکی بی‌ارتباط است.»