«پردیس هخامنشی برازجان» مرکز استان خلیج فارس بوده است

«علیرضا عسکری چاوردی» استاد باستان‌شناسی و تاریخ دانشگاه شیراز در یادداشتی با عنوان «تنگه هرمز یا تنگه اهورامزدا» نوشت: «مدارک باستان‌شناسی دوره هخامنشی نشان می‌دهد که «استان خلیج فارس» وجود داشته که مرکز آن هم «پردیس هخامنشی برازجان» بوده که امروز کاخ‌های هخامنشی در آنجا به‌جای مانده است.

این یادداشت که در پایگاه خبری عصرایران منتشر شده، در ادامه می خوانید:

🔸در مورد مدیریت تنگه هرمز و خلیج فارس هم اسناد کافی تاریخی و مدارک باستان‌شناسی وجود دارد که نشان می‌دهد مدیریت جامع خلیج فارس در دوره هخامنشی شکل گرفته است و در دوره ساسانیان هم همین سیستم مدیریتی هخامنشی احیا و نهادینه شد.

🔸تمام مدارک باستان‌شناسی دوره هخامنشی نشان می‌دهد که در این دوره استانی به نام «استان خلیج فارس» وجود داشته است. مرکز استان خلیج فارس «پردیس هخامنشی برازجان» بوده است که امروز کاخ‌های هخامنشی در آنجا به‌جای مانده است. بنابراین، مدیریت سیاسی ـ اداری خلیج فارس در مرکز هخامنشی برازجان امروزی مستقر بوده است و تمام مبادلات تجاری و اداری حوزه خلیج فارس از این مرکز مدیریت و پشتیبانی می‌شده است.

پایه ستون‌های باقی مانده از کاخ هخامنشی به عنوان بردک سیاه در دشتستان

🔸از نظر نظامی هم، داریوش یکم هخامنشی دریانوردان باتجربه فنیقیه‌ای را از لبنان به بحرین انتقال می‌دهد و بحرین به یک پادگان دریایی دوره هخامنشی برای تأمین امنیت خلیج فارس در سواحل جنوبی تبدیل می‌شود. به این روش، هخامنشیان مدیریت سیاسی، اداری و نظامی خلیج فارس را تأمین می‌کنند و کشتیرانی و تجارت در آن رونق پیدا می‌کند. اما برای تبادلات تجاری فراتر از منطقه خلیج فارس و ورود به دریاهای آزاد، یک منطقه مهم و استراتژیک از نظر جغرافیایی به عنوان مرکز اداری و سیاسی هخامنشیان تعیین می‌شود که این مرکز مهم «مَکا یا مَکران» نام داشته است.

🔸تمام اسناد و مدارک باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این نام در موقعیت دو سوی تنگه هرمز امروزی تطبیق پیدا می‌کند که دومین ایالت مهم برای مدیریت تجاری فراسرزمینی ایران بوده است. یعنی هخامنشیان در تنگه هرمز، برای مدیریت سیاسی و اداری و تجارت با جهان، ایالت مکه یا مُکا تأسیس می‌کنند که طبق اسناد، مدیریت تجارت به طرف اقیانوس هند و شبه‌جزیره هند، یعنی ایالت هندوش، را در اختیار داشته است.

🔸خلیج فارس، از محدوده تنگه هرمز و دریای مَکران یا مُکران، بخش قلمرویی ایالت چهاردهم هخامنشیان بوده است. در دوره هخامنشی فعال و مسکونی بوده و ایالتی به نام مَکَه به عنوان دهیوه یا ایالت چهاردهم هخامنشی در آنجا وجود داشته که سیستم تجارت دریایی ایران را از سرزمین پارس به طرف هندوش یا هند مدیریت می‌کرده است.

🔸بخش اصلی این مرکز مدیریتی در استان هرمزگان، عمان و جنوب سیستان و بلوچستان امروزی، در سواحل دریای مکران، بوده است که مدیریت دریایی ایالت چهاردهم در تنگه هرمز قرار داشته است و البته عمان هم در دوره هخامنشی بخشی از همین ایالت چهاردهم هخامنشی محسوب می‌شده است.

🔸در میانه دوره ساسانی، بنادر ریشهر و نجیرم و در اواخر دوره ساسانی، مدیریت خلیج فارس به بندر تاریخی سیراف در استان بوشهر منتقل می‌شود. اما در دوره ساسانی همچنان مدیریت تجارت با شرق دور و تجارت با دریای مدیترانه و آفریقا در تنگه هرمز در دست ایرانیان متمرکز باقی می‌ماند تا جایی که نام هرمز در دوره ساسانی برای این آبراهه به یک نام مقدس و کلیدواژه نام خداوند برای ورود دریایی به سرزمین ایران، یعنی «دروازه مقدس سرزمین ایران»، تبدیل می‌شود و این نام تا به امروز جاودان باقی می‌ماند و تداوم حیات پیدا می‌کند.

بنابراین، همنامی نام هرمز به اهورامزدا برمی‌گردد که ایرانیان برای محدوده‌های جغرافیایی مهم سرزمین خود این نوع نام‌های مقدس را برمی‌گزیدند که نشان از اهمیت حیاتی این بخش‌ها برای وحدت و انسجام ملی قلمرو سرزمین ایران داشته است.