جیکه

خلیج فارس: جیکه یکی از سبزی‌های خودرو و محبوب استان بوشهر است که در اوایل زمستان و بهار در دشت‌ها، کشت‌زارها و کوهپایه‌های استان‌ بوشهر به‌ویژه مناطق شهرستان گناوه می‌روید.

به گزارش خلیج فارس به نقل از فارس، سیر وحشی با نام محلی جیکه از گیاهان خودرو در استان‌های جنوبی به‌ویژه استان بوشهر است که علاقه‌مندان زیادی در این مناطق دارد ولی برداشت نادرست آن می‌تواند به نابودی آن منجر شود.

در اوایل زمستان و بهار که بیابان‌ها در استان بوشهر سرسبز می‌شود، در روستاهای اطراف شهرستان گناوه گیاهانی می‌رویند که مصرف غذایی دارند و مردم از آنها به عنوان خوراکی یا مصرف دارویی بهره می‌برند.

یکی از این گیاهان سیر وحشی با نام محلی جیکه است که این گیاه خودرو که در اوایل زمستان در اراضی بیابانی و گندمزارهای استان‌های جنوبی به‌ویژه بوشهر و در شهرستان گناوه برداشت می‌شود، دارای ارزش غذایی فراوانی است و طرفداران زیادی در بین مردم استان بوشهر دارد.

در فصل رویش این گیاه مردم محلی زیادی راهی دشت و صحرا می‌شوند تا این گیاه ارزشمند را برای استفاده خود یا برای فروش جمع‌آوری کنند.این گیاه همانند سیر بودار و طعم‌دهنده بسیار خوبی است، خوشمزه و خوش طعم، قوی و طبع بسیار گرمی دارد که در ابتدای فصل رویش با قیمت بالا در بازار خرید و فروش می‌شود و با افزایش برداشت قیمت آن کاهش می‌یابد.تشخیص و برداشت این گیاه به‌دلیل مشابه بودن با گیاهان دیگری که ظاهرشان شبیه به آن است سخت و وقت زیادی می‌گیرد و شناخت آن برای همه امکان‌پذیر نیست و متخصصان خود را می‌طلبد.

شهرستان گناوه مانند سایر نقاط استان بوشهر جیکه برای خام‌خوری با نان و دیگر غذاها، مخلوط کردن با پلو و گمنه یا للک (غذای محلی) شبیه سبزی پلو استفاده دارد. گیاه جیکه بدون ساقه است و به صورت چندبرگ باریک و بلند از خاک سر می‌زند و به‌طور معمول برگ‌های آن مواج است و به‌طور صاف رشد نمی‌کند.این گیاه بوی خاصی دارد و در محل اتصال آن به زمین، دارای پوسته سفید و نازکی (پاچکو) است که برگ‌ها را محافظت می‌کند.

خدیجه یزدانی بهرام آبادی از شهر آب‌پخش محله بهرام آباد در گفت‌وگو با خبرنگار فارس اظهار داشت: گیاه جیکه در دو نوع «جیکه ملو» و «جیکه خشو» یافت می‌شود که تفاوت این ۲ نوع در اندازه برگ‌ها و ریشه است و ملو بوی تند تری دارد و بر برگ‌های آن پرزهای نازکی است و خشو بهتر و دارای قیمت بیشتری است.

وی افزود: در شهرستان گناوه مانند سایر نقاط استان بوشهر جیکه برای خام خوری با نان و دیگر غذاها، مخلوط یا به زبان محلی قاطی کردن با پلو و گمنه یا للک (غذای محلی) شبیه سبزی پلو استفاده دارد.یزدانی بهرام‌آبادی ابراز داشت: علاوه بر آن جیکه در تهیه یک نوع نان محلی به نام مشتک یا بلبل کاربرد دارد و پخت این نوع نان محلی از دیگر استفاده‌های مردم شهر آب‌پخش از این گیاه است که شهرت و آوازه زیادی دارد.

طرز تهیه مشتک یا بل بل جیکه ای
این بانوی بوشهری افزود: پس از تمیز کردن، شستشو و خُرد کردن جیکه، آن را با ادویه‌جات مانند زردچوبه، فلفل، نمک و لیمو خشک مخلوط یا به زبان محلی قاطی می‌کنند.یزدانی بهرام‌آبادی اظهار داشت: بعد به اندازه لازم آرد را خمیر کرده و نان‌های کوچکی به نام «مشتک یا بَل‌بَل» درست می‌کنند سپس مقداری «جیکه» را روی یک از نان‌ها می‌پاشند و نان دیگری روی آن می‌گذارند و با انگشتان دو دست آنها را به آرامی به هم فشار می‌دهند تا لبه‌های‌شان بچسبد و «جیکه» بیرون نریزد.

وی گفت: وقتی تمام نان‌های آماده شد، آن‌ها را روی تابه داغ قرار می‌دهند یعنی وسیله پخت و می‌پزند. یک سمت نان که پخت، آن را بر یک چوب مخصوص که به زبان محلی تیر آن را پهنه و با چوب مخصوص دیگر آن را می‌گردانند تا لایه زیرین نیز پخته شود. و بعد از آنکه همه نان‌ها پخته شدند، با روغن، چرب و مصرف می‌شوند.یزدانی بهرام‌آبادی افزود: از این نوع غذا که در واقع دو نان به هم چسبیده هستند معمولاً برای شام یا صبحانه استفاده می‌کنند که گاهی نیز به جای «جیکه»، آنان را با «پیاز» درست می‌کنند که به آن «مشتک بَل بَل پیازی» می‌گویند.

یزدانی بهرام‌آبادی اظهار داشت: برداشت نادرست و بی‌رویه یکی از علل نابودی این‌گونه گیاهان خودرو و مفید است که باید ضمن استفاده از آنها به حفظ و بقای آن نیز بیاندیشیم.مردم شهر آب‌پخش و کارشناسان غذایی معتقدند این گیاه خواص و مزایای فراوانی برای انسان دارد، دارا بودن آهن و فولیک اسید، ایمن کردن و بهبود سیستم بدن در برابر بیماری‌ها، کاهش احتمال بروز بیماری قلبی، حفاظت از سلامت پوست و استخوان و بافت‌های نرم از عمده خواص این گیاه است.

وی بیان کرد: جیکه در سال‌های پرباران مثل سال ۱۴۰۴ بیشتر می‌روید و این گیاه در سالیان پُربارش به وفور یافت می‌شد اما متأسفانه در سال‌های اخیر به علت بارش کم باران و برداشت بی رویه مردم، این گیاه مفید نیز بسیار کمیاب شده است.گفتنی است گیاه سیر وحشی با نام محلی جیکه (jikeh) در بازار استان بوشهر با قیمت هر کیلوگرم ۱۲ میلیون ریال وارد بازار است .