خلیج فارس: صدای جابهجایی یک یخچال قدیمی در کوچهای شلوغ، صدای آشنایی برای بسیاری از محلههای شهر است. چند کارگر یک دستگاه لباسشویی، چند صندلی و یک میز چوبی را از خانهای خارج میکنند و داخل وانت میگذارند. شاید در نگاه اول این فقط یک معامله ساده باشد، اما پشت همین رفتوآمد، داستان تغییر رفتار اقتصادی مردم قرار دارد؛ داستان خانوادههایی که برای مدیریت هزینههای زندگی، مسیر خرید و فروش وسایل خانه را تغییر دادهاند.
به گزارش خلیج فارس به نقل از خبرآنلاین؛ بازار سمساریها که سالها بیشتر با خانهتکانی و فروش وسایل اضافی شناخته میشد، حالا به یکی از بخشهای فعال اقتصاد شهری تبدیل شده است؛ بازاری که در آن یک کالا پس از پایان مصرف برای یک خانواده، دوباره وارد چرخه اقتصادی میشود و نیاز خانواده دیگری را پاسخ میدهد.
اتحادیه حاضر به مصاحبه تلفنی نشد!
در شرایطی که فعالان این صنف با مسائل مختلفی از رکود بازار تا تغییر رفتار مشتریان مواجهاند، انتظار میرفت اتحادیه به عنوان مرجع رسمی این حوزه، پاسخگوی پرسشها و ابهامات موجود باشد؛ با این حال، رحیم سلطانی، رئیس اتحادیه صنف امانتفروشان و لوازم دستدوم تهران، از انجام مصاحبه تلفنی با خبرگزاری خبرآنلاین خودداری کرد و حاضر به گفتوگو درباره وضعیت این بازار نشد.
تورم، مشتریان جدیدی برای سمساریها ساخت
رونق دوباره این بازار را باید در تغییر شرایط اقتصادی خانوارها جستوجو کرد. افزایش هزینههای زندگی، کاهش قدرت خرید و جهش قیمت کالاهای بادوام باعث شده خرید بسیاری از وسایل خانه دیگر یک تصمیم ساده نباشد، بلکه به یک انتخاب اقتصادی جدی تبدیل شود.
بر اساس آمارهای منتشرشده، تورم ماهانه کل کشور در خردادماه به ۵.۹ درصد رسیده، در حالی که تورم ماهانه لوازم خانگی ۹.۷ درصد ثبت شده است. این اختلاف ۳.۸ واحد درصدی نشان میدهد قیمت لوازم خانگی در یک ماه گذشته با سرعتی بیشتر از میانگین قیمت کالاها و خدمات افزایش یافته است.
در شاخص نقطهبهنقطه نیز وضعیت مشابهی دیده میشود. تورم نقطهبهنقطه کل کشور ۸۸.۶ درصد اعلام شده، اما این رقم برای لوازم خانگی به ۱۱۱.۱ درصد رسیده است. یعنی خانوارها برای خرید لوازم خانگی نسبت به خرداد سال گذشته به طور متوسط بیش از دو برابر هزینه بیشتری پرداخت میکنند.
در شاخص تورم سالانه نیز اگرچه فاصله کمتر است، اما همچنان بازار لوازم خانگی بالاتر از میانگین اقتصاد کشور قرار دارد؛ تورم سالانه کل کشور ۶۲ درصد و تورم سالانه لوازم خانگی ۶۶.۴ درصد ثبت شده است.
همین فشار قیمتی باعث شده بخشی از مصرفکنندگان مسیر خود را از فروشگاههای کالای نو به سمت بازارهای دستدوم تغییر دهند.
وقتی خرید وسیله نو به انتخابی سخت تبدیل شد
یکی از مشتریان یک سمساری در تهران که برای خرید یخچال مراجعه کرده، میگوید: «قبلاً اصلاً به خرید وسیله دستدوم فکر نمیکردم. همیشه دوست داشتم وسایل خانه نو باشد، اما الان قیمتها طوری شده که باید حساب و کتاب کرد.»
او ادامه میدهد: «وقتی یک وسیله کارکرده سالم را میتوان با نصف یا حتی کمتر از قیمت نو خرید، خیلیها ترجیح میدهند هزینه باقیمانده را برای مخارج دیگر زندگی نگه دارند.»
این تغییر نگاه، یکی از مهمترین اتفاقات بازار دستدوم است. خرید کالای کارکرده دیگر صرفاً یک انتخاب از سر ناچاری نیست؛ بلکه برای بخشی از جامعه به یک تصمیم اقتصادی تبدیل شده است.
خانوارها در شرایط تورمی معمولاً ابتدا هزینههایی را کاهش میدهند که امکان جایگزینی دارند. خرید مبلمان، لوازم خانگی و تجهیزات منزل از جمله همین هزینههاست؛ کالاهایی که میتوان نمونه سالم کارکرده آنها را با قیمت پایینتر پیدا کرد.
عروس و دامادها هم راهی بازار دوم شدند
یکی از تغییرات قابل توجه در این بازار، افزایش مراجعه زوجهای جوان است. کسانی که زمانی خرید جهیزیه کامل از بازار کالای نو را یک مرحله طبیعی آغاز زندگی میدانستند، حالا بخشی از نیاز خود را از بازار دستدوم تأمین میکنند.
یکی از فروشندگان بازار میگوید: «قبلاً کمتر عروس و داماد برای خرید میآمدند، اما الان تعدادشان بیشتر شده است. خیلیها قیمت وسایل نو را میگیرند و وقتی متوجه هزینه نهایی میشوند، سراغ گزینههای ارزانتر میروند.»
او ادامه میدهد: «بیشتر دنبال وسایلی هستند که ظاهر خوب و کیفیت قابل قبول داشته باشد؛ مثل مبل، میز، یخچال یا بعضی لوازم آشپزخانه.»
یک زوج جوان که برای خرید چند وسیله خانه آمدهاند، میگویند: «برای شروع زندگی باید خیلی از هزینهها را مدیریت کنیم. اگر بخواهیم همه چیز را نو بخریم، فشار زیادی ایجاد میشود. بعضی وسایل اگر سالم باشند، تفاوت زیادی با جنس نو ندارند.»
این تغییر رفتار نشان میدهد تورم فقط قیمت کالاها را تغییر نداده، بلکه روی تصمیمهای مهم زندگی مردم نیز اثر گذاشته است.
چه کالاهایی در بازار دستدوم مشتری بیشتری دارند؟
فعالان این بازار میگویند همه کالاها به یک اندازه در بازار دوم مشتری ندارند. لوازم خانگی بزرگ مانند یخچال، ماشین لباسشویی، اجاق گاز، مبلمان و میز و صندلی معمولاً بیشترین تقاضا را دارند.
دلیل این موضوع نیز مشخص است؛ این کالاها قیمت بالایی در بازار نو دارند و خرید نمونه سالم کارکرده میتواند اختلاف قابل توجهی در هزینه ایجاد کند.
یکی از فروشندگان میگوید: «مردم بیشتر دنبال چیزی هستند که هم ظاهر مناسبی داشته باشد و هم مطمئن باشند مدت زیادی برایشان کار میکند. کسی دنبال خرید وسیله خراب نیست، چون هزینه تعمیر هم بالا رفته است.»
به گفته او، در سالهای اخیر مشتریان نسبت به گذشته حساستر شدهاند و قبل از خرید، بیشتر درباره سابقه استفاده از کالا سؤال میکنند.
پشت پرده یک معامله چند میلیونی
یکی از فروشندگان وسایل دست دوممیگوید: کار سمساری برخلاف ظاهر ساده، نیازمند تجربه و شناخت بازار است. سمسار باید بداند کدام کالا ارزش خرید دارد، چه وسیلهای مشتری پیدا میکند و کدام کالا ممکن است مدتها در مغازه باقی بماند.
یکی دیگر از فعالان این صنف میگوید: «همه چیز خریدن نیست. ممکن است یک وسیله ارزان باشد، اما مشتری نداشته باشد. باید بازار را بشناسی.»
به گفته او، هزینه حملونقل، تعمیر، نگهداری و خواب سرمایه از مهمترین مشکلات این شغل است.
او توضیح میدهد: «خیلی از وسایل وقتی به دست ما میرسند نیاز به تعمیر یا سرویس دارند. بعد از آمادهسازی، دوباره فروخته میشوند.»
در واقع سمساریها فقط واسطه نیستند؛ آنها بخشی از فرآیند بازگشت کالا به چرخه مصرف هستند. یک کالا ممکن است چند سال در یک خانه استفاده شود، بعد به سمساری برسد، تعمیر شود و دوباره در خانه دیگری مورد استفاده قرار گیرد.
بازار دستدوم؛ یک اقتصاد پنهان در شهر
بازار لوازم دستدوم را میتوان نمونهای از اقتصادی دانست که در سالهای اخیر به دلیل شرایط تورمی گسترش پیدا کرده است. در این بازار، ارزش کالا پس از پایان مصرف اولیه از بین نمیرود، بلکه شکل دیگری پیدا میکند.
یک یخچال، مبل یا میز ممکن است برای یک خانواده دیگر کاربرد نداشته باشد، اما همچنان برای فرد دیگری قابل استفاده باشد.
تعمیرکاران لوازم خانگی نیز بخشی از این زنجیره هستند. یکی از تعمیرکاران میگوید: «خیلی از وسایل فقط یک ایراد کوچک دارند. با تعویض یک قطعه یا تعمیر ساده دوباره قابل استفاده میشوند.»
این چرخه باعث میشود هم هزینه خرید برای مصرفکننده کاهش پیدا کند و هم فرصت شغلی برای گروهی از فعالان ایجاد شود.
اعتماد؛ مهمترین چالش بازار دستدوم فروشی
با وجود رونق بازار دستدوم، مسئله اعتماد همچنان یکی از چالشهای اصلی این حوزه است.
خریدار معمولاً اطلاعات دقیقی درباره میزان کارکرد کالا، سابقه تعمیرات و عمر باقیمانده آن ندارد.
یکی از مشتریان میگوید: «مشکل اصلی این است که نمیدانیم وسیلهای که میخریم چقدر دوام دارد. اگر ضمانت یا نظارت بیشتری باشد، خرید راحتتر میشود.»
فعالان صنفی نیز معتقدند ساماندهی بیشتر این بازار، میتواند باعث افزایش اعتماد مشتریان شود.
بازاری که با تورم بزرگ شد
بازار سمساریها امروز روایتگر یک تغییر بزرگ در اقتصاد خانوار است. بازاری که زمانی فقط برای فروش وسایل قدیمی شناخته میشد، حالا به یکی از راههای تأمین نیاز خانوادهها تبدیل شده است.
تورم لوازم خانگی، کاهش قدرت خرید و تغییر سبک مصرف، مردم را به سمت انتخابهایی برده که شاید چند سال قبل کمتر تصور میشد.
امروز یک وسیله خانه دیگر فقط یک کالای مصرفی نیست؛ میتواند چند بار خرید و فروش شود، چند خانواده از آن استفاده کنند و هر بار بخشی از نیاز یک خانوار را پاسخ دهد.
سمساریها شاید در ظاهر بازار کوچکی باشند، اما در دل خود تصویری بزرگ از اقتصاد امروز ایران دارند؛ اقتصادی که در آن مردم برای مدیریت هزینهها، حتی مسیر حرکت وسایل خانه را هم تغییر دادهاند.