صبا کریمی
«اسکورت» ساخته یوسف حاتمیکیا که در چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر حضور دارد، روایتگر سفر پرخطر سرباز پلیسی است که برای نجات جان دوستش، محافظت از یک قاچاقچی را بر عهده میگیرد و در مسیری پرپیچوخم، وجدان خود را به آزمون میگذارد.
سینمای ایران آنقدر در انحصار قصههای شهری و آپارتمانی قرار گرفته که فیلمهای جادهایِ قابل اعتنا، کمتر در آن پیدا میشود. اما این بار یوسف حاتمیکیا نه تنها راهی جادههای جنوب شده که روی زیست مردمی دست گذاشته که زیر سایه کولبرها گم شدهاند؛ «اسکورت» را میتوان نخستین فیلمی دانست که داستانش حول محور مشکلات و زندگی شوتیسواران جنوب میگذرد و حاتمی کیا در دومین فیلم خود از خانهای در «شب طلایی» فاصله گرفته و با شوتی سواران به قلب جادههای بوشهر زده است.
فیلم داستان اصلان (با بازی امیر جدیدی)، سرباز وظیفهای را روایت میکند که دوران خدمتش را در بوشهر میگذراند و در این مدت با فرماندهاش و خانواده او رابطهای نزدیک پیدا کرده است. اصلان برای تهیه داروی سرطان برادر سرهنگ، اسکورت یک شوتیسوار زن میشود تا بار قاچاقی را به مقصد برساند و دارو را تحویل بگیرد؛ مأموریتی که بهتدریج به بحرانی پیچیده و پرخطر بدل میشود.
افتتاحیه فیلم به روال ژانر اکشن، با یک سکانس تعقیب و گریز پرهیجان در جادههای خشک و بیابانی جنوب آغاز میشود و گره اولیه داستان همین جا شکل می گیرد؛ در پی این تعقیب و گریز میان نیروی انتظامی و شوتیسواران، اتوبوس اردوی دانشآموزی واژگون میشود و این حادثه، تا پایان فیلم سایه خود را بر داستان حفظ میکند.
حاتمی کیا با ورود کاراکتر «حلما» (با بازی هدی زینالعابدین) یکی دیگر از برگهای برندهی فیلم را رو می کند و فضای فیلم را از یک ماموریت خطرناک و به ظاهر مردانه، به دنیایی دیگر می کشاند. او با شوتی سوار زن قصهاش تصویر زنی متفاوت را به نمایش درمی آورد که در موقعیتی استنثنایی به دل خطر می زند.
فیلمنامه «اسکورت» با چفتوبستی حسابشده، وقایع را با منطق روایی و قابل قبولی پیش میبرد و موفق میشود داستانی استخواندار و جذاب خلق کند. یکی از مهمترین امتیازهای فیلم، حفظ ریتم در طول داستان است که حاتمیکیا توانسته با بهرهگیری از خردهروایتها و تعلیقهای پیدرپی، آن را سرزنده و سرضرب نگه دارد.
فیلم در هر فصلش یک غافلگیری حساب شده دارد؛ از برداشتن بیسیم و اسلحهی پلیس توسط اصلان ــ که تا پایان فیلم به عنصری نگرانکننده بدل میشود ــ تا جایی که او ماشین کاظم را میدزدد و برای رسیدن به دارو، وارد مسیری خطرناکتر میشود. سکانسهای تعقیب و گریز و جایگذاری دقیق آنها در دل روایت، هیجان فیلم را بدون افت حفظ میکنند. حتی در لحظاتی که اصلان و حلما در جاده حضور ندارند، بحرانهای فرعی و موقعیتهای پرتنش ــ از ماجرای روستا گرفته تا از دست رفتن زمان و افتادن اسلحه به دست موسی، همچنان کشش داستانی را نگه میدارند.
شخصیتپردازیها در فیلم، حسابشده، باورپذیر و کاراکترها دوستداشتنیاند. امیر جدیدی در نقش اصلان، جوانی سرکش و متهور را به تصویر میکشد که جسارتش با نوعی معرفت انسانی گره خورده است. فداکاری او برای دوست بیمارش، پیوند عاطفیاش با سرهنگ (با بازی خوب افشین هاشمی) را نیز قابل درک میکند؛ رابطهای که فراتر از مناسبات معمول میان یک فرمانده و سرباز وظیفه شکل گرفته و بهخوبی پرداخت شده است. مرام و معرفتی که در موقعیتی دیگر برای حلما و البته دل خودش هم به خرج می دهد. هدی زین العابدین هم در نقش زنی که به دلیل شرایط سخت زندگی خود و دخترش ناچار به شوتی سواری است توانسته شخصیتی باورپذیر و هماهنگ با فیلم را به تصویر بکشد.
مهمترین نکته مهم درباره فیلم حاتمی کیا توازن میان عناصر فیلم است؛ قصهای کامل، شخصیتهایی منسجم، فراز و فرودهای به موقع و نقاط عطف داستانی، در کنار فرمی قابل قبول در صحنههای جادهای و تعقیب و گریز که با جلوههای ویژه و احتمالاً بهره گیری از هوش مصنوعی، توانسته گلیم فیلم را از آب بیرون بکشد و علیرغم اینکه فیلم کاملاً بر تکنیکهای سینمایی استوار است اما ملودارم پرکشش و جذاب «اسکورت» مقهور فرم و مختصات ژانر اکشن نشده و پا به پای آن خودنمایی میکند و در نهایت یک پایانبندی جذاب سینمایی، «اسکورت» را تبدیل به اثری تماشایی و سرگرم کننده میکند که میتوان امید زیادی به آن در گیشه داشت.
عوامل و بازیگران فیلم اسکورت
این فیلم حاصل همکاری گروهی است که سرپرستی آن را یوسف حاتمیکیا بر عهده دارد. او که علاوه بر کارگردانی، نویسندگی فیلمنامه را نیز انجام داده، نشان میدهد قصد دارد داستانی شخصیمحور و مبتنی بر تنش درونی را در قالب یک ژانر اکشن روایت کند. تهیهکنندگی فیلم بر عهده محمدرضا منصوری است که حمایت مالی پروژه را بانک کشاورزی و بنیاد سینمایی فارابی بر عهده داشتهاند.
در بخش بازیگران، امیر جدیدی در نقش اصلی فیلم ظاهر میشود. حضور جدیدی پس از ایفای نقش در فیلم پرفروش «قهرمان» اصغر فرهادی، انتظارات را برای بازی چالشبرانگیز دیگری بالا برده است. هدی زینالعابدین نیز در نقش «شوتی» زن، همبازی اوست. این دو پیشتر در فیلم «عرق سرد» نیز با هم همکاری داشتند. حضور بازیگران باتجربهای مانند رضا کیانیان و افشین هاشمی در نقشهای مکمل، به عمق و اعتبار بازیگری فیلم افزوده است.
حاتمی کیا: میخواستم غمِ شوتیها دیده شود
در نشست خبری فیلم اسکورت، یوسف حاتمی کیا در پاسخ به سوالی درباره فیلم «اسکورت»، به سختیهای ساخت این اثر اشاره کرد.
وی گفت: فیلم “اسکورت” برای فیلم اول من، حاصل شش سال تلاش بود. هر بار به دلیلی ساختش متوقف میشد. گاهی مجوز ارشاد داده میشد، اما نیروی انتظامی مخالف بود یا بودجه نبود. فرشته نجات ما، محمدرضا منصوری تهیه کننده فیلم بود.
منصوری تهیه کننده فیلم نیز گفت: آنچه که واقعاً نجات بخش بود خود متن فیلم بود.
وی اظهار داشت: حاتمی کیا لطف دارد و مرا فرشته نجات مینامد، اما به نظر من فرشته نجات، خودِ متن فیلم بود. یوسف حدود یک تا دو سال روی این متن کار کرده بود. وقتی من به پروژه ملحق شدم، با هم تلاش کردیم تا بتوانیم آن را بسازیم.
وی به چالشهای پیش روی تولید اشاره کرد و گفت: مسیر بسیار سختی تا مرحله تولید داشت. دوستان [در مراجع ذیربط] استدلالها و دلایلی داشتند که برای مدتی مانع صدور پروانه ساخت شد. اما خوشبختانه بعد از حدود یک سال، موفق به دریافت پروانه ساخت شدیم.
منصوری در پایان با اشاره به مدل تأمین مالی غیرمرسوم فیلم توضیح داد: فیلم را در قالب مسئولیتهای اجتماعی و مشارکت فرهنگی به بانک کشاورزی معرفی کردیم و با نگاهی اقتصادی، موفق به جذب سرمایه از این طریق شدیم.
حاتمی کیا، در ادامه گفت: دغدغه ساخت این فیلم زمانی برای من جدی شد که با زندگی “شوتیها” آشنا شدم. فهمیدم مردمانی هستند که به هر شغلی، مجبور به انجام کاری به نام “شوتیگری هستند.
وی افزود:نکته مهمتر برای من حضور بانوان در این حوزه بود. یک تضاد عجیب بین لطافت زنانه و خطرات ذاتی این شغل وجود داشت. همین موضوع، نقطه شروع تحقیقات ما شد.
وی به فرآیند طولانی نگارش فیلمنامه اشاره کرد: چندین طرح و فیلمنامه مختلف نوشته شد تا در نهایت به “اسکورت” رسیدیم. ذات این زندگی پر از اکشن و خشونت بود، اما میخواستیم فیلمی فراتر از یک اکشن صرف باشد. به دنبال فیلمی بودیم که مانند یک “ماشین/اسپورت” در جاده، نقطهای را آغاز کند و مخاطب را با خود ببرد. باید فیلمنامهای مینوشتیم که از “ضربه اول” به بعد، بیننده بپرسد: “بعد چه شد؟”
در پاسخ به شایعات درباره مخالفت نیروی انتظامی و توقف اکران، منصوری به صراحت عنوان کرد: تا این لحظه که من اینجا هستم، هیچگونه ابلاغیه کتبی مبنی بر جلوگیری از اکران فیلم به ما نرسیده است. دیر رسیدن من به این جلسه نیز به دلیل جلسهای بود که در همین رابطه داشتیم.
در مورد منبع الهام و سوژه فیلم وی توضیح داد: مقالهای در روزنامه اعتماد درباره وضعیت شوتی ها در بوشهر اولین جرقه بود. پس از آن، تحقیقات میدانی گستردهای را در مناطق مرزی آغاز کردیم. با افراد زیادی از جمله کشاورز، معلم و حتی پلیس که صبحها جلوی این قاچاقها را میگرفت، آشنا شدم که شوتی بودند. سوژه جذابی بود ولی میدانستم کار بسیار سختی در پیش داریم.
حاتمی کیا به جمله مشترک همه این رانندگان اشاره کرد: نکته واضح و مشترک بین همه آنها این بود: “ما نمیخواهیم این کار را بکنیم. هر بار که سوار ماشین میشویم، با خانواده خداحافظی میکنیم.” این زندگی پر از خشونت و خطر بود.
کارگردان «اسکورت» تأکید کرد: این فیلم روایتگر زندگی هموطنانی است که کمتر کسی به آنها توجه میکند. کاملاً قاچاق را محکوم میکنم. اما سعی کردم “ساید” دیگر ماجرا را هم ببینم؛ اینکه این رانندگان خود عاملی برای محرومیت منطقهشان هستند. سرعتهای بالا و رانندگی خطرناک آنها باعث تصادفات و ناامنی جادهها میشود. بنابراین، نگاه شروع فیلم، نگاهی منفی به قهرمان ماست. اما پلهپله سعی کردیم مخاطب را به او نزدیک کنیم و بگوییم اینها هم انسانهایی با آرزوها و اجبارهای خاص خود هستند.
او همچنین بیان کرد که من نگاه مثبت به شوتی ندارم اما درباره خود آن افراد باید بگوییم که به خاطر مشکلات به این کار روی آوردند. قصد من نگاه ناتورالیستی به این شغل نبود.
گفتنی است با توجه به اکران همزمان برخی آثار جشنواره فیلم فجر در بوشهر، فیلم «اسکورت» دوشنبه ساعت 17 در سینما آوینی اکران می شود.
