خلیج فارس:پیامی منتسب به آیت الله سیستانی منتشر شد که توجه ها را به حضور یا عدم حضور این مرجع عالی قدر شیعیان در مراسم تشییع رهبری شهید در نجف جلب کرد. صحت این پیام محل سوال است اما پیامدهای آن جالب توجه بود.
به گزارش«خلیج فارس» به نقل از رویداد۲۴؛ انتشار پیامی منسوب به آیتالله سیدمحمدرضا سیستانی، فرزند ارشد آیتالله علی سیستانی، درباره علت اقامهنکردن نماز میت بر پیکر رهبر شهید، برای چند ساعت به یکی از خبرهای پربازتاب رسانههای فارسیزبان و شبکههای اجتماعی تبدیل شد. در این پیام ادعا شده بود که شرایط جسمانی و وضعیت سلامت مرجع عالی نجف، امکان حضور و اقامه نماز را از او گرفته است.
اما اصل این پیام از همان ابتدا محل تردید بود. نه متن آن در پایگاه رسمی دفتر آیتالله سیستانی منتشر شد، نه تصویری از نامهای با سربرگ و امضا در دسترس قرار گرفت و نه دفتر مرجعیت نجف مستقیماً آن را تأیید کرد. بااینحال، خبرگزاری فارس، رسانه نزدیک به سپاه پاسداران، آن را بهعنوان یک خبر منتشر کرد و پس از آن رسانههایی از جمله خبرگزاری ایکنا نیز به نقل از فارس آن را بازنشر دادند. بازنشر این خبر از سوی رسانههای معتبر و رسمی، در ساعات نخست این تصور را ایجاد کرد که منتشرکنندگان از صحت روایت اطمینان داشتهاند.
با این حال، ماجرا خیلی زود تغییر کرد. شبکه اطلاعرسانی «اکسیرالحکمه» در عراق اعلام کرد اظهارات منتسب به آیتالله سیدمحمدرضا سیستانی «کاملاً کذب» است. متن عربی خبر این رسانه میگوید اظهاراتی که به آیت الله سیستانی نسبت داده شده، «هیچ صحتی ندارد» و از مخاطبان خواسته شده اطلاعات را فقط از منابع معتبر دریافت کنند.
اما نکته قابل تامل این است که رسانه اکسیرالحکمه را نمیتوان در ردیف خبرگزاریهای رسمی و شناختهشده عراق قرار داد. خود این مجموعه در بخش «درباره ما» میگوید یک گروه مستقل فرهنگی و عقیدتی است که به امور مرجعیت دینی، مسائل ملی و موضوعات عمومی میپردازد. سایت آن نیز بیشتر محتوای مذهبی، اعتقادی، فرهنگی، ویدئویی و مطالب مربوط به مرجعیت منتشر میکند. از سوی دیگر در ماجرای پیام منتسب به فرزند آیتالله سیستانی، اکسیرالحکمه فقط اعلام کرده آن اظهارات «کاملاً دروغ» است، اما روشن نکرد این تکذیب را مستقیماً از دفتر آیت الله سیستانی دریافت کرده یا بر اساس ارتباط غیررسمی منتشر کرده است. بنابراین تا زمانی که دفتر رسمی آیتالله سیستانی یا یکی از سخنگویان شناختهشده آن، تکذیب مستقلی منتشر نکند، این خبر بهتنهایی برای اثبات قطعی جعلیبودن پیام کافی نیست.
با این حال بعد از انتشای این خبر از سوی رسانه عراقی، برخی رسانه ها از جمله تابناک که پیشتر اصل پیام را منتشر کرده بود، خبر تکذیب آن را بازنشر کردند. در نهایت آنچه ابتدا بهعنوان توضیح رسمی خانواده سیستانی درباره غیبت او در نماز میت منتشر شده بود، بدون تأیید دفتر رسمی مرجعیت و با تکذیب یک رسانه عراقی نزدیک به فضای حوزوی روبهرو شد و ابهام درباره صحت پیام همچنان پابرجاست.
چرا پیام آیت الله سیستانی مهم بود؟
پیام منسوب به فرزند آیتالله سیستانی بهسرعت از یک توضیح پزشکی فراتر رفت و به موضوعی سیاسی تبدیل شد. بخشی از کاربران شبکههای اجتماعی، غیبت سیستانی را نشانه فاصلهگذاری مرجعیت نجف با قم تفسیر کردند.
حضور دو فرزند آیتالله سیستانی در مراسم تشییع نجف اما مانع مهمی بر سر این تفسیرها بود. روزنامه کیهان که روزگاری مدیرمسئول آن علنا در برابر تصمیم های آیت الله سیستانی قد علم می کرد، «حضور آیتالله سید محمدرضا سیستانی فرزند ارشد آیتالله سیدعلی سیستانی، به همراه برادرش را از مهمترین جلوههای مشارکت مرجعیت نجف در این مراسم» خواند.
کیهان بارها در سالهای گذشته به آیت الله سیستانی اعتراض کرده و موجب رنجش بیت این مرجع تقلید بزرگ شیعیان شده است. مهرماه ۱۳۹۹ حسین شریعتمداری در نامهای، به دیدار آیت الله سیستانی و «جینین هینیس پلاسخارت» نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد اشاره کرده و مدعی شده بود اینکه مرجعیت شیعه عراق از سازمان ملل میخواهد بر انتخابات عراق نظارت کند «علاوه بر آنکه دون شآن مرجعیت شیعه عراق و حاکمیت ملی این کشور است، پذیرش داوری طاغوت نیز هست.»
روزنامه کیهان یک بار دیگر در زمان معالجه مرجع تقلید بزرگ شیعیان عراق، آیتالله سیستانی، به بهانه سفر به یک کشور اروپایی، به او تاخته بود. یادداشت کیهان در آن زمان نیز واکنش بیت این مرجع تقلید را به همراه داشت.
با این حال این بار کیهان و دیگر رسانههایی که سابقه قلم زنی علیه بیت آیت الله سیستانی را در کارنامه خود دارند، سعی کردند با بیاعتنایی از کنار ماجرای عدم حضور ایشان در مراسم تشییع رهبری بگذرند؛ زیرا حمله به آیتالله سیستانی، که پرنفوذترین مرجع شیعه عراق است، میتوانست حساسیت گستردهای در میان شیعیان عراق و حتی بخشی از حوزههای ایران ایجاد کند.
آیتالله سیستانی پیشتر در پیامی رسمی شهادت آیتالله خامنهای را تسلیت گفته و بر نقش او در رهبری جمهوری اسلامی و ضرورت حفظ وحدت مردم ایران تأکید کرده بود. ایشان پیام کوتاه دیگری در پی انتخاب آیت الله مجتبی خامنه ای دارد که ضمن گرامی داشت یاد رهبر فقید جمهوری اسلامی ایران حضرت آیة الله آقای خامنهای (رضوان الله علیه)، برای جانشین گرامی ایشان (حفظه الله تعالی) آرزو کرده که «در خدمت به ملت بزرگ ایران ودفع شرّ بدخواهان وحفظ وحدت وانسجام ملی موفق ومؤید باشند .»
از این رو، به نظر میرسد با توجه به مواضع این مرجع عالیقدر شیعیان،همه تلاش کرده اند موضوع غیبت ایشان در مراسم تشییع را کنترل کنند: از یک سو دفتر مرجعیت نجف وارد توضیح رسمی و تفصیلی نشد و رسانههای منتقد در ایران نیز از نقد مستقیم به ایشان خودداری کردند.
آیتالله سیستانی تاکنون بر پیکر چه کسانی نماز خوانده است؟
مهم است بدانید که آیتالله علی سیستانی معمولاً در مراسم عمومی نماز میت حضور پیدا نمیکند و بیشتر این وظیفه را به نمایندگان و نزدیکان خود میسپارد. تنها مورد برجسته و بهروشنی مستندشده، اقامه نماز ایشان بر پیکر استادش، آیتاللهالعظمی سیدابوالقاسم خویی، در سال ۱۳۷۱ است.
پیکر آیتالله خویی در فضایی شدیداً امنیتی و با حضور محدود افراد در حرم امام علی در نجف تشییع شد و آیتالله سیستانی نماز میت را بر پیکر او اقامه کرد. تصاویر و اسناد تاریخی این مراسم بعدها منتشر شد. برخی پژوهشگران این اتفاق را یکی از نشانههای جایگاه ویژه سیستانی در حلقه نزدیکان آیتالله خویی و آغاز تثبیت موقعیت او در مرجعیت نجف دانستهاند.
گزارش رسانه های عراقی نشان می دهد در مورد بسیاری از چهرههای مشهور عراقی، از جمله فرماندهان، علما و اعضای خانواده خود او، نماز میت را نمایندگان مرجعیت یا روحانیان دیگر اقامه کردهاند. این موضوع نشان میدهد که حضور شخص سیستانی در چنین مراسمی استثناست، نه یک رویه معمول.
از سوی دیگر یکی از دلایلی که پیام تأییدنشده درباره بیماری آیت الله سیستانی بهسرعت باور شد، وضعیت جسمانی و سبک زندگی عمومی اوست. آیتالله سیستانی ۹۵ ساله است، بهندرت در مراسم عمومی حاضر میشود و دیدارهای او نیز معمولاً محدود و در محل اقامتش در نجف برگزار میشود. بنابراین توضیحی مبتنی بر کسالت و ناتوانی جسمانی، از نظر مخاطبان نامحتمل به نظر نمیرسید.
از سوی دیگر انتشار اولیه خبر از سوی فارس بود؛ نزدیکی این رسانه به نهادهای نظامی، معمولاً باعث میشود رسانههای دیگر بدون راستیآزمایی مستقل آن را بازنشر کنند.
اما صرفنظر از جعلیبودن یا نبودن پیام منسوب به فرزند آیتالله سیستانی، غیبت شخص او در مراسم تشییع بار دیگر تفاوت میان دو سنت مهم حوزههای شیعه، یعنی قم و نجف، را برجسته کرد.
آیت الله سیستانی خود ایرانیتبار است، با بسیاری از مراجع و علمای ایران روابط تاریخی دارد و در موضوعات مهم جهان اسلام مواضعی نزدیک به ایران اتخاذ کرده اما به طور سنتی حوزه نجف بر استقلال خود از دولتها، حتی دولتهای شیعه، حساس است.
پیام منتسب به فرزند سیستانی برای چند ساعت تفاوت میان حوزه قم و نجف را به شکلی سیاسی به نمایش گذاشت؛ اما واکنش محتاطانه دو طرف نشان داد تهران و نجف به درستی ترجیح میدهند اختلافهای خود را به منازعه علنی تبدیل نکنند.
