تاب‌آوری در شرایط ویژه/ راهکارهایی برای آرامش کودکان در روزهای جنگی

بحث آدم‌بزرگ‌ها میان کودکان ممنوع

تلویزیون روشن است. شبکه‌های مختلف دارند اخبار جنگ را پوشش می‌دهند. گوش‌هایمان را تیز کرده‌ایم تا از ریز اتفاقات مطلع شویم. صدای بلندش نمی‌گذارد صدای دیگری را بشنویم. همگی نشسته‌ایم پای آن فارغ از اینکه باید حواسمان به کودکانی ‌باشد که بغل‌دستمان نشسته‌اند و پا‌به‌پای ما کلمات را از ذهنشان می‌گذرانند. انهدام، جنگ، ناو، موشک، آژیر انفجار و… . فراموش نکنیم در این شرایط باید بیش از هر زمان دیگری حواسمان به امنیت ذهنی و روانی کودکانمان باشد. مخصوصا اگر سن کمی‌دارند. نباید در حضور آن ها اخبار را پیگیری کنیم. گفت‌وگوها و تجزیه و تحلیل‌های شخصی خودمان را نیز بگذاریم برای زمانی دیگر.

نکته: در این روزها توجه بیشتری به تغییرات رفتاری فرزندمان داشته باشیم.  تغییرات رفتاری و عاطفی کودک می‌تواند نشان‌دهنده اضطراب او باشد.

از اهمیت گفت‌وگو غافل نشوید

اما اگر فرزندمان سن کودکی را رد کرده است و با چنین شرایط و چنین واژه‌هایی ناآشنا نیست یا مدام از وضعیت جنگی از ما سؤال می‌کند بهتر است باب یک گفت‌وگوی منطقی را با او باز کنیم. بد نیست اوضاع کنونی را برایش توضیح بدهیم و در کنار آن نکات ایمنی لازم را نیز به او یادآور شویم.

مواردی مثل اینکه اگر پیگیر اخبار است آن‌ها را از منابع موثق دنبال کند یا تن به نگرانی‌هایی که از منابع غیررسمی‌ و جمع‌های دوستانه می‌شنود ندهد. صحبت‌های ما باید به گونه‌ای باشد که علاوه بر اینکه ذهن و روان او را از شرایطی که معمول نیست آگاه کند، او را همچنان به روزهای آتی امیدوار نگاه دارد.

نکته: به فرزند خود این اطمینان را بدهیم که همیشه می‌تواند همه چیز را با ما در میان بگذارد. سؤالات فرزندمان در شرایط بحرانی خود می‌تواند آغاز یک گفت‌وگو باشد که تاب‌آوری کودک را افزایش می‌دهد.

یاری گرفتن از یک مشاور کاربلد

شهرهای بسیاری از کشورمان درگیر شرایط جنگی هستند و احتمالا بسیاری از کودکان و نوجوانان صدای موج انفجار یا پدافندها را شنیده‌اند و همین موجب رعب و ترس آن‌ها شده است. ترسی که احتمالا تا مدتی ماندگار است و شاید ما به‌تنهایی از پس رفع کردن آن برنیاییم. در چنین شرایطی بهتر است جدا از تلاشی که در جایگاه والدین برای القای حس امنیت به فرزندانمان می‌کنیم از یک مشاور مجرب نیز مشورت بگیریم. تلفن 1480  بهزیستی برای ارائه مشاوره به عموم اعلام شده است.

نکته: به فرزند خود بیاموزیم نگرانی و ترس در شرایط پرتنش احساسی طبیعی است. همچنین فراموش نکنیم تمرین تنفس (دم و بازدم به صورت آهسته) روش خوبی برای آرام‌سازی است. این تکنیک را در زمان ترس و نگرانی با فرزند خود تمرین کنیم.

غرق در دنیای بازی و قصه و سرگرمی

بله مدارس تعطیل شده است و حالا همه بچه مدرسه‌ای‌ها باید زمانشان را در خانه بگذرانند. شاید بد نباشد بخشی از وقتی را که اکنون در خانه آزاد هستند به مرور دروس مدرسه اختصاص بدهند تا فراغت این روزها به کلی از فضای درس و مدرسه دورشان نکند.

ضمن اینکه بخش دیگری از زمان را می‌توانیم با سرگرمی‌های جذاب پر کنیم. ورزش‌های ساده و گروهی می‌توانند انتخاب خوبی باشند. جادوی قصه و کلمه را نیز فراموش نکنیم. بهشان کتاب‌های مختلفی پیشنهاد بدهیم یا خودمان برایشان کتاب بخوانیم. بازی‌های گروهی و گیم‌بردها نیز در این روزها می‌توانند ‌ما را کنار هم نگاه دارند تا ساعاتی از دغدغه‌ها دور بمانیم.

نکته:‌ملاقات با دوستان و نزدیکان، پخت غذای موردعلاقه، کمک به دیگران و انجام کارهای خیرخواهانه و داوطلبانه می‌تواند گزینه‌های جذاب دیگری برای بهبود حال ما و فرزندمان باشد. 

خلاقیتمان را رو کنیم

اینکه برای جلوگیری از حس راکد شدن یا اضطراب به کتاب خواندن یا بازی‌های گروهی روی بیاوریم خیلی خوب است، اما می‌دانید این قبیل کارها کی ثمره بیشتری دارد؟ وقتی با خلاقیت خود ما و فرزندمان عجین شود. چطور است کتابی را که می‌خوانیم به صورت یک نمایش موزیکال اجرا کنیم. می‌توانیم از باقی اعضای خانواده نیز بخواهیم که تماشاگر ما باشند. یا اصلا چطور است خودمان یک بازی اختراع کنیم. بازی‌های ذهنی با زبان و کلمه می‌تواند ایده خوبی برای شروع باشد. این چالش‌ها و خلاقیت‌ها می‌تواند نیروی محرکه خوبی برای شکستن ریتم عادی روزانه‌ باشد و برای بچه‌ها جذابیت ایجاد کند.

نکته: بازی برای کودکان صرفا یک سرگرمی‌ نیست. بلکه زبان طبیعی پردازش ترس‌ها و بازسازی نظم روانی است.

همان همیشگی

تا‌به‌حال پیش آمده است که کودکتان روزهایی را سپری کرده باشد که حالا به هر شکلی روزهای باب میلی نبوده باشد؟ مثلا اتفاق تلخی را از سر گذرانده باشد و حجم زیادی از ناامیدی و اضطراب را با خودش حمل کرده باشد؟

به گذشته رجوع کنید. در آن زمان چه راهکاری برای بیرون رفتن از شرایط تنش‌زا جوابگو بود؟ یک گفت‌وگوی مفصل؟ یک موسیقی آرام‌بخش؟ عبادت و خلوت با پروردگار؟ آغوش امن شما؟ کمک از مشاور؟ پس الان هم اگر فرزندتان دچار تنش شده است روی همان راه‌حل تمرکز کنید.

نکته: سعی نکنید همیشه در قامت یک نصیحت‌‌کننده ظاهر شوید که مکرر می‌گوید: نباید بترسی ترس ندارد. به او فرصت بدهیم تا هرآنچه را در ذهن و قلبش می‌گذرد با ما در میان بگذارد.

واقع‌بینی را فراموش نکنیم

کسی نمی‌داند چه پیش می‌آید. شاید ما هم این روزها این جمله را زیاد از زبان دیگران شنیده باشیم یا حتی خودمان به زبان آورده باشیم. اگر منطقی هم نگاه کنیم باید بپذیریم نمی‌توان بخشی از آینده را پیش‌بینی کرد. پس عقل حکم می‌کند خودمان را برای روزهای غیرقابل پیش‌بینی آماده کنیم. جدای از در اختیار داشتن اقلام ضروری برای کوله بحران که پیش‌تر در همین صفحه به آن اشاره شده است باید کودک و نوجوان خود را به لحاظ روانی نیز آماده کنیم. سعی کنیم با انتخاب بهترین واژگان و بسته به سن فرزندمان به او هشدارهای لازم را بدهیم.

نکته: به فرزندمان حقیقت را بگوییم، اما بدانیم که نیازی نیست موضوع را بزرگ جلوه بدهیم. درضمن دروغ هم نگوییم فقط حواسمان باشد که شاید نیازی نباشد تا کل وقایع را با ریز جزئیات برای او تعریف کنیم.