پارس جنوبی و پرونده ناتمام مهار آلودگی

زهرا سلیمی

قلب انرژی ایران با فلرهای روشن، آلودگی هوا و نگرانی مردم جنوب بوشهرگره خورده است.

ماجرای آلودگی در پارس جنوبی موضوع تازه‌ای نیست. از اواخر دهه 1380 و همزمان با توسعه فازهای گازی و پتروشیمی در عسلویه و کنگان، هشدارها درباره آثار زیست‌محیطی صنایع نفت و گاز آغاز شد؛ هشدارهایی که طی سال‌های بعد بارها از سوی مدیران محیط زیست، مسئولان قضایی و مدیران صنعت انرژی مطرح شده است و در عین حال، بخش قابل توجهی از ساکنان جنوب بوشهر همچنان از تداوم مشکلات زیست‌محیطی سخن می‌گویند.

یکی از نخستین هشدارهای رسمی درباره وضعیت آلایندگی عسلویه به 15 آبان 1398 بازمی‌گردد؛ زمانی که «فرهاد قلی‌نژاد» مدیرکل وقت حفاظت محیط زیست استان بوشهر اعلام کرد بدسوزی فلر یکی از پتروشیمی‌های پارس جنوبی باعث آلودگی شدید هوای عسلویه شده است. او همان زمان تأکید کرد فلرسوزی و انتشار آلاینده‌ها از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی جنوب استان بوشهر به شمار می‌رود.

با ادامه انتقادها نسبت به وضعیت فلرها و کیفیت هوا، مسئولان صنعت انرژی نیز در سال‌های بعد درباره برنامه‌های کاهش آلایندگی توضیح داده‌اند. «سخاوت اسدی» مدیرعامل سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، شهریور 1401 در یکی از صریح‌ترین اظهارات خود درباره شرایط عسلویه گفت: «هیچ آدم عاقلی نمی‌گوید هوای عسلویه سالم است.» او در همان مقطع اعلام کرد منطقه ویژه پارس جنوبی نیز از مطالبه‌گران اصلی کاهش آلایندگی صنایع است و بخشی از مشکلات موجود به محدودیت‌های فنی و شرایط تحریمی بازمی‌گردد.

چند ماه بعد، در آذر 1401، همین مقام مسئول در جریان بهره‌برداری از ایستگاه آنلاین پایش آلودگی هوای منطقه پارس جنوبی اعلام کرد برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت برای بازیابی گازهای مشعل و کاهش آلایندگی در حال اجراست؛ برنامه‌هایی که هدف آن کنترل بخشی از مشکلات فلرسوزی در منطقه عنوان شد.

با ورود به سال 1402، موضوع کاهش فلرینگ وارد مرحله اجرایی‌تری شد. 16 خرداد 1402، «عبدالرحمن مرادزاده» مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر از آغاز عملیات کاهش فلرینگ و آلاینده‌های زیست‌محیطی در پارس جنوبی خبر داد و تأکید کرد ساماندهی وضعیت آلایندگی منطقه در دستور کار قرار گرفته است.

با وجود این اقدامات و اظهارات، در سال 1404 دوباره وضعیت آلودگی هوای عسلویه و مناطق جنوبی بوشهر مورد توجه قرار گرفت. گزارش‌های پایش کیفیت هوا در چند مقطع، وضعیت منطقه ویژه پارس جنوبی را در شرایط «ناسالم» و در برخی موارد «بسیار ناسالم» ثبت کردند؛ موضوعی که بار دیگر بحث تأثیر صنایع انرژی بر سلامت ساکنان منطقه را مطرح کرد.

در همین چارچوب، دستگاه قضایی نیز به موضوع آلودگی پارس جنوبی ورود کرد. 26 فروردین 1404، «مهدی مهرانگیز» رئیس کل دادگستری استان بوشهر در بازدید از مجتمع گاز پارس جنوبی اعلام کرد میزان فلرسوزی در پالایشگاه‌های این مجتمع به حدود 2.9 میلیون مترمکعب در روز کاهش یافته است. او همچنین بر ضرورت تداوم روند کاهش آلایندگی و صیانت از محیط زیست جنوب استان تأکید کرد.

تنها چند روز بعد، ششم اردیبهشت 1404، «پویا بخشی» دادستان عمومی و انقلاب شهرستان عسلویه از محکومیت پالایشگاه ششم مجتمع گاز پارس جنوبی به دلیل «تهدید علیه بهداشت عمومی و آلایندگی زیست‌محیطی» خبر داد. بر اساس اعلام وی، این پالایشگاه موظف به رفع آلایندگی و پرداخت جزای نقدی شده است؛ موضوعی که نشان می‌داد پرونده آلودگی عسلویه وارد مرحله برخورد قضایی شده است.

در ادامه همین روند، 19 شهریور 1404، «شهاب چهارلنگ» مدیر پالایشگاه ششم مجتمع گاز پارس جنوبی اعلام کرد پروژه کاهش مستقیم فلرینگ و انتشار آلاینده‌ها به پیشرفت 68 درصدی رسیده و با تکمیل آن، میزان انتشار گازهای آلاینده کاهش خواهد یافت.

در کنار موضوع آلودگی هوا، بحث عوارض آلایندگی نیز در سال 1404 به یکی از موضوعات مورد توجه در جنوب کشور تبدیل شد. انتشار خبر اختصاص بخشی از عوارض آلایندگی پارس جنوبی به استان فارس، واکنش‌هایی را در بوشهر به دنبال داشت؛ واکنش‌هایی که بر ضرورت بازنگری در سهم استان‌های درگیر با آلودگی صنایع انرژی تأکید داشت.
در همین زمینه، «ارسلان زارع» استاندار بوشهر، آذر 1404 در بازدید از مجتمع گاز پارس جنوبی ضمن تأکید بر اهمیت این مجموعه در تأمین انرژی کشور، بر ضرورت تداوم فعالیت‌های صنعتی همراه با توجه به مسائل زیست‌محیطی نیز اشاره کرد.

با این حال، در سال 1405 اگرچه حجم اظهارنظرهای رسمی نسبت به سال قبل کمتر بوده، اما موضوع فلرسوزی و پیامدهای زیست‌محیطی پارس جنوبی همچنان در گزارش‌های کارشناسی و رسانه‌ای مطرح است و پرونده آن همچنان در افکار عمومی بسته نشده تلقی می‌شود.

اکنون پس از بیش از 15 سال از آغاز هشدارها درباره آلودگی عسلویه، همچنان این پرسش مطرح است که آیا اقدامات انجام‌شده برای کاهش فلرسوزی و کنترل آلایندگی توانسته اثر ملموس و پایدار بر کیفیت هوای جنوب بوشهر داشته باشد یا خیر.