چرا علی لاریجانی به عمان رفت؟

خلیج فارس: منطقه خاورمیانه در شرایط خاصی به‌سر می‌برد چنانکه این شرایط همه کشورهای منطقه را به تکاپو انداخته که از بروز بحران جدید جلوگیری کنند.

به گزارش آرمان ملی، حضور پرتعداد ناوهای ایالات‌متحده در خلیج‌فارس و دریای عمان بیانگر این است که آمریکایی‌ها می‌خواهند نمایش قدرت خود را به رخ ایران، کشورهای منطقه و جهان بکشانند که می‌توانند در هر نقطه‌ای از جهان با این تجهیزات و ادوات نظامی حاضر شوند. اتفاقی که عده‌ای را بر آن داشته که از بالابودن احتمال جنگ آمریکا با ایران بگویند. هر چند که ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در مواضع متفاوتی از احتمال حمله یا مذاکره سخن گفته؛ اما غالب نظرات بر این مبنا استوار است که حضور نظامی آمریکا در منطقه بیشتر برای ایجاد رعب و ترس در جهت گرفتن امتیاز بیشتر از ایران است.

البته برخی تحلیلگران نیز بر این باورند که آمریکا صرفا مساله ایران را در دستور کار ندارد و با این صف‌آرایی نظامی می‌خواهد پالس‌هایی نیز به چین بفرستد. با این حال موضع رسمی مسئولان کشورمان چیز دیگری است. چنانکه اخیرا سیدعباس عراقچی؛ وزیر امور خارجه گفت: «آرایش نظامی دشمن ما را نمی‌ترساند». علی‌اکبر صالحی؛ وزیر امور خارجه اسبق نیز بر این عقیده است که «جنگ نخواهد شد و جهان دیگر آماده ایجاد یک بحران وسیع نیست».

این گفته‌ها جایی معنا پیدا می‌کند که بدانیم مذاکرات هیأت‌های ایران و آمریکا در مسقط به خوبی پیش رفته و طرفین خواستار ادامه مذاکرات در دوره‌های بعدی نیز بوده‌اند. نگاهی به اظهارات اخیر ترامپ و سیدعباس عراقچی نشان می‌دهد که با وجود بالابودن آستانه تنش در منطقه؛ اما امروز دیپلماسی دست بالا را دارد.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور نیز در این خصوص در ایکس نوشت: «گفت‌وگوهای ایران و آمریکا که با پیگیری دولت‌های دوست در منطقه برگزار شد، یک قدم به جلو بود. گفت‌وگو همواره راهبرد ما برای حل و فصل مسالمت‌آمیز بوده است».

با وجود امیدواری‌های که مشاهده می‌شود به نظر می‌رسد که در صورت مثبت‌بودن مسیر مذاکرات در دورهای بعدی نیز شاهد یک توافق هسته‌ای جدید میان ایران و آمریکا باشیم. توافقی که عمان به‌عنوان پایتخت دیپلماسی منطقه می‌تواند در شکل‌گیری آن نقش و تاثیر بسزایی داشته باشد.

سفر به مسقط

تحرکات دیپلماتیک سرعت گرفته و به نظر می‌رسد که تهران و واشنگتن به این نتیجه رسیده‌اند که مذاکره و توافق به مراتب کم‌هزینه‌تر از جنگ است و در همین راستا نیز در مسیر رسیدن به توافق مذاکره می‌کنند. در همین راستا نیز شامگاه یکشنبه خبری مبنی بر سفر یک مقام عالی‌رتبه ایران به عمان در رسانه‌ها مطرح شد و به صدر اخبار رفت که تحلیل‌های بسیاری را پدید آورد. چرا که پیش از این سفرهای دیپلماتیک آن هم در چنین شرایط و هنگامه‌ای از سوی وزیر امور خارجه انجام می‌شد.

اما این خبر تایید و مشخص شد علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی سه‌شنبه در صدر یک هیأت به مسقط پایتخت عمان سفر خواهد کرد و در جریان این سفر با مقامات عالی سلطنت عمان دیدار و پیرامون آخرین تحولات منطقه‌ای و بین المللی و همکاری‌های دو جانبه در سطوح مختلف به گفت‌وگو خواهد پرداخت. اما این خبر پرسش‌ها و نکاتی را به ذهن متبادر می‌کند که پاسخ به آن‌ها می‌تواند گره از راز و رمز این سفر بگشاید. اینکه چرا به‌جای عراقچی لاریجانی به مسقط می‌رود؟ اهمیت این سفر چیست و اساسا لاریجانی با این سفر به دنبال رساندن چه پیامی است؟

واقعیت این است که در سطح تحلیل کلان باید افراد را در بافت موقعیتی خود به بررسی و تحلیل نشست. طبیعتا اینکه چرا عراقچی به مسقط نرفته و لاریجانی به‌جای وی راهی پادشاهی عنمان شده به جهت تفاوت جایگاه ساختاری این دو در نظام تصمیم‌گیری کشور است. چرا که عراقچی در جایگاه یک دیپلمات در چارچوب وزارت امور خارجه عمل می‌کند و به لحاظ فنی و دیپلماتیک به مسائل ورود می‌کند. اما سفر علی لاریجانی از جایگاه دبیری شورای‌عالی امنیت ملی به مسقط یعنی مساله از مذاکرات ابتدایی و فنی گذشته و به تصمیمات کلان رسیده است و نیازمند تصمیمات حاکمیتی است. اینکه قرار است در این مرحله چه تصمیماتی در خصوص نوع امتیازاتی که می‌دهیم یا می‌گیریم یا نوع مذاکرات و خطوط قرمز اتخاذ شود.

از همین‌رو است که حضور او در عمان می‌تواند پالس مهمی را به طرف مقابل بدهد که او به‌عنوان یک چهره حاکمیتی که تصمیمش تصمیم نظام است وارد شده نه صرفا به‌عنوان یک چهره دولتی که در نهایت باید در اتخاذ تصمیمات خود با مقامات و حاکمیت طرح بحث کند. اهمیت سفر لاریجانی به مسقط از این جهت مورد بحث است که گویا مذاکرات تا کنون نتیجه داده و پیشرفت‌هایی داشته و از این به بعد باید تصمیمات مهم‌تر در سطوح حاکمیتی گرفته شود که این خود می‌تواند گامی مثبت و رو به جلو تلقی شود.

چند پیام از یک سفر

سفر دبیر شعام به عمان را می‌توان از جهات دیگری نیز مورد بررسی کرد و پالس‌های مختلفی که این سفر می‌تواند داشته باشد را مورد مداقه قرار داد. شاید نخستین پالس این سفر به آمریکایی‌ها باشد که ایران به مساله مذاکره و توافق به صورت جدی‌تری فکر می‌کند و سفر لاریجانی یعنی مساله در سطح اصلی تصمیم‌گیری کشور مطرح است و از این کانال پیگیری می‌شود؛ لذا اگر پیشنهادی در کار باشد این بار در سطح وزارت خارجه بلکه در سطوح اصلی حاکمیت مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

پالس دیگر به کشورهای منطقه است که ایران می‌خواهد مسائل خود را در حوزه بین‌المللی و منطقه‌ای در سطوح حاکمیتی حل و فصل کند و در این میان عمان می‌تواند فراتر از یک میانجی عمل کند. چه اینکه مسقط به‌عنوان پایتخت میانجی‌گری و دیپلماسی منطقه تنها کشور مذاکراتی مورد توافق میان تهران و واشنگتن است که هر دو کشور نیز اعتماد لازم را به این کشور دارند.

سفر لاریجانی به مسقط حامل این پیام مهم نیز هست که حضور در این سطح دیگر نه برای گفت‌وگو یا مذاکره که بیشتر از جهت تصمیم‌گیری در مورد رهیافت‌های آینده است حال باید دید که از سفر دبیر شعام به مسقط چه جزئیاتی بیرون خواهد آمد و لاریجانی چه دستاوردهایی با خود از عمان خواهد آورد تا بهتر بتوان موضوع را مورد بحث و بررسی قرار داد. آنچه مسلم است دیپلماسی پرشتاب در حرکت است و این می‌تواند سایه جنگ را از منطقه بردارد. هر چند که نباید از مکر و حیله طرف مقابل نیز غافل بود.