۹ نکته درباره سفر نخست‌وزیر جوان عراق به تهران

خلیج فارس:سفر نخستین نخست‌وزیر جوان عراق به تهران، تنها یک دیدار دیپلماتیک معمولی نیست. هم‌زمانی این سفر با تحولات امنیتی منطقه، روابط بغداد با واشنگتن و پرونده گروه‌های مسلح، باعث شده این سفر به یکی از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی روزهای اخیر تبدیل شود.

«عصر ایران» در گزارشی، به ۹ نکته مهم درباره سفر علی الزیدی، نخست‌وزیر جدید عراق، به تهران پرداخته و ابعاد مختلف این سفر و پیامدهای احتمالی آن برای روابط تهران، بغداد و واشنگتن را بررسی کرده است.

درباره این سفر می توان گفت:

1. علی الزیدی با 40 سال سن، جوان ترین نخست وزیر تاریخ عراق و جوان ترین در میان سران کشورهای منطقه است.

رابطه رهبران ایران و عراق در 23 سال اخیر، بر روابط و همکاری قبلی در مبارزه با صدام استوار بود. زمانی چهره هایی چون جلال طالبانی، برهم صالح، مصطفی کاظمی، نوری مالکی، عادل عبدالمهدی و ابراهیم جعفری در مقام رئیس جمهوری و نخست وزیر عراق به تهران سفر می کردند که هر کدام سیاسی یا نظامی و عملیاتی سابقه مهمی در مبارزه با صدام داشتند و کم و زیاد در آن دوره با تهران رابطه داشتند.

اما میهمان امروز دولت ایران، کسی است که در زمان سقوط حکومت صدام در حمله ارتش آمریکا ( سال 2003) 17 ساله بود و تا قبل از انتخاب به نخست وزیری در چند ماه قبل، هیچ سابقه سیاسی نداشت. فعال اقتصادی که امروز در مهمترین جایگاه سیاسی عراق نشسته است.

هر چه جلوتر می رویم روابط و سوابق دیروز در مبارزه با صدام در رابطه سران تهران و بغداد، کم رنگ تر می شود.

این نکته هم قابل توجه است. در عراق امروزی با وجود چهره های پرشمار سیاسی و قدیمی و باتجربه، اما پرقدرت ترین و با اختیارترین سمت (نخست وزیری) به یک جوان متولد 65 سپرده شده است.

او توسط فراکسیون اکثریت در پارلمان عراق (چارچوب هماهنگی) متشکل از نیروهای سیاسی شیعه نزدیک به ایران، برای سمت نخست وزیری انتخاب و توانست تایید اکثریت پارلمان و نیروهای سیاسی کرد و عرب سنی را جلب کند. نکته اینکه مخالفت ترامپ با گزینه قبلی نخست وزیری (نوری مالکی) باعث شد “چارچوب هماهنگی” او کنار بگذارند و گزینه جدید “علی الزیدی” را مطرح کنند.

2 . این نخستین سفر رسمی و دوجانبه یک رئیس کشور به تهران در حدود یک سال اخیر است.

سفر سران شماری از کشورها به تهران برای مراسم ادای احترام به رهبر شهید در ماه گذشته ، غیررسمی و دوجانبه نبود.

از زمان آغاز جنگ 12 روزه ( 23 خرداد تا 3 تیر 1404) تاکنون هیچ سفر رسمی دوجانبه از سوی یک رئیس کشور به تهران انجام نشده بود.

آخرین سفر مربوط به شهباز شریف نخست وزیر پاکستان به تهران در 5 خرداد 1404 است.

3. علی الزیدی نخست وزیر جدید عراق پس از سفر به آمریکا و قطر، در سومین مقصد به تهران آمد. این در حالی است که نخست وزیران قبلی، برای اولین سفر راهی تهران می شدند.

در حالی که در تهران فریاد انتقام از ترامپ بابت جنگ و مشارکت با بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل در حمله به بیت رهبری و شهادت دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران بالاست او اما یک هفته قبل به کاخ سفید رفت و کنار ترامپ نشست و گفتگو کرد. ترامپ هم به گرمی از الزیدی استقبال و از او تعریف کرد.

دیدار ترامپ و علی الزیدی نخست وزیر عراق در کاخ سفید

الزیدی در دیدار ترامپ در برابر سخنان منفی ترامپ علیه ایران ، سکوت کرد یا نادیده گرفت و عبور کرد. از جمله وقتی با افتخار درباره حمله و به شهادت رساندن سردار سلیمانی در فرودگاه بغداد صحبت کرد الزیدی در جواب گفت که قبلا فعال سیاسی نبوده و الان هم نگاه به آینده و تمرکز بر اقتصاد دارد.

نخست وزیر عراق در سفر به آمریکا به دیدار مدیران شرکت های غول نفت و انرژی رفت و آنها را به سرمایه گذاری در کشورش فرآخواند. او همچنین شاهد امضای توافقنامه هایی به ارزش حدود ۶۰ میلیارد دلار با شرکت های آمریکایی بود. در این سفر همچنین شرکت ارتباطات عراق با شرکت استارلینک برای عرضه اینترنت ماهواره ای در این کشور توافق کرد و بانک آمریکایی جی پی مورگان بزرگترین بانک آمریکایی و دومین بانک بزرگ جهان هم موافقت کرد در بغداد شعبه بزند تا از روند سرمایه گذاری های شرکت های آمریکایی در عراق حمایت کند.

۴. با تشکیل دولت جدید و معرفی نخست وزیر جدید در بغداد، با عراق جدیدی روبه رو هستیم. عراق جدید می خواهد با دور ماندن از درگیری های منطقه و ایران، بر اقتصاد متمرکز باشد و این کشور را به لحاظ اقتصادی و زیرساخت های زندگی ارتقا دهد. بغداد همچنین قصد دارد موازنه ای در روابط خود با امریکا و ایران برقرار سازد و از نزاع دو طرف فاصله بگیرد. اینکه تا چه اندازه می تواند چنین کند آینده مشخص خواهد کرد.

۵. علی الزیدی در حالی روز جمعه به تهران سفر کرد که بامداد جمعه، گذرگاه مرزی ایران و عراق (شلمچه ) در سمت ایران مورد هدف قرار گرفت و ساعاتی بعد هم گذرگاه مرزی کویت با عراق (العبدلی) از سمت کویت مورد هدف قرار گرفت. به نظر می رسد حمله دوم، واکنش به حمله اول باشد. این موضوع نشان داد تصور دور ماندن عراق از درگیری های منطقه تا چه اندازه با واقعیت نزدیک است. پایگاه محل استقرار نظامیان خارجی و شرکت های آمریکایی و غربی در کردستان عراق نیز به صورت روزانه مورد هدف قرار می گیرند.

۶. به لحاظ تامین امنیت به دلیل شرایط جنگی، هواپیمای حامل الزیدی در سفر هوایی از بغداد به تهران، توسط جنگنده های عراقی همراهی شد. این نخستین ورود جنگنده های عراقی به آسمان ایران از زمان پایان جنگ ۸ ساله میان دو کشور در سال ۱۳۶۷ تاکنون است.

۷. یکی از خواسته های آمریکا و وعده ها و برنامه های دولت بغداد خلع سلاح گروه های نزدیک به ایران در عراق (مقاومت اسلامی عراق) است. ۸ مهر ماه (زمان خروج کامل ارتش آمریکا از عراق) نیز به عنوان مهلت این روند اعلام شده است. تاکنون بسیاری از گروه های نزدیک به ایران که در ائتلاف حامی الزیدی نیز حضور دارند به این برنامه پیوسته اند و سلاح خود را تسلیم کرده اند اما همه گروه ها این برنامه را قبول نکرده اند. اگر این برنامه به طور کامل اجرا نشود به چالش جدی برای الزیدی تبدیل خواهد شد و می تواند همه برنامه های اقتصادی سیاسی او را به چالش بکشد.

یکی از برنامه های مورد بحث الزیدی در سفر به تهران، خلع سلاح گروه های عراقی نزدیک به ایران است. همان گروه هایی که در سال های اخیر بارها به سمت اسرائیل و پایگاه های آمریکا و دیگر مراکز در کشورهای منطقه، پهپاد شلیک کردند. در جنگ ۴۰ روزه هم در کنار نیروهای مسلح ایران، مراکز و منافع آمریکا و کشورهای غربی و هم پیمانان آنها در عراق و کردستان عراق، شلیک کردند.

نظر ایران، نقش کلیدی در موافقت یا عدم موافقت همه گروه های مسلح عراقی با خلع سلاح دارد.

پیش بینی می شود دولت الزیدی در خلع سلاح همه گروه های عراقی ناکام خواهد ماند.

۸. عراق از جنگ و درگیری فعلی خسارت های زیادی متحمل شده و می شود. تنها کشور منطقه است که از هر دو طرف، مورد حمله قرار گرفت.

هم ایران و گروه های شیعه نزدیک به ایران، به سفارت و منافع آمریکا و غربی ها در عراق حمله کردند و می کنند هم آمریکا به مراکز حشد الشعبی عراق و دیگر گروه های نزدیک به ایران در این کشور حمله کرد.

همچنین با بسته شدن تنگه هرمز ، مسیر اصلی صادرات نفت عراق مسدود شد. عراق با تولید روزانه ۴ میلیون بشکه نفت خام و صادرات نزدیک به این عدد، دومین تولیدکننده بزرگ نفت اوپک است. همچنین صادرات نفت، بزرگترین محل درآمد این کشور است که حالا با مانع تنگه هرمز روبه رو شده است.

به همین دلیل عراق تلاش کرده راه هایی را برای جایگزین کردن تنگه هرمز بیابد. علاوه بر فعال کردن خط لوله شمالی که نفت شمال عراق را به ترکیه (بندر جیهان) منتقل می کند صادرات نفت به وسیله تانکرهای خودرویی به سمت بنادر سوریه را در دستور کار خود قرار دارد. همچنین قصد دارد با حمایت آمریکا خط لوله نفت عراق – سوریه نیز تقویت شود.

نخست وزیر عراق در حالی به تهران سفر می کند که بسته شدن تنگه هرمز و جلوگیری از صادرات نفت ، این کشور را در برابر بزرگترین بحران اقتصادی ۲۰ سال اخیر خود قرار داده و در سوی مقابل، عراق برنامه بزرگ دور زدن تنگه هرمز و بی نیازی از این آبراه را دنبال می کند.