در باب حکم تکفیر یک روحانی بر سر بحث وفات یا شهادت

دو سال قبل، روزنامۀ “جوان” مدعی شد عبارت “وفات” از سر غفلت در تقویم‌های پس از انقلاب درج می‌شد و بعدا “اصلاح” شد. اما این توجیه چندان پذیرفتنی نیست زیرا اگر چنین بود، نیازی نبود که یکی از مراجع تقلید مداخله کند و از رئیس‌جمهور کشور بخواهد کلمۀ “وفات” در تقویم به “شهادت” تغییر کند و آن روز تعطیل اعلام شود. اگر هم رأی آیت‌الله سنجری را بپذیریم که قائلان به “وفات” کافر هستند، دیگر به هیچ وجه نمی‌توان دو دهه تأخیر در اصلاح “وفات” به “شهادت” را پذیرفت.

اگر سخنان آیت‌الله خمینی دربارۀ حضرت فاطمه را در صحیفۀ نور یا در فضای مجازی ملاحظه کنید، با انبوهی از جملات مواجه می‌شوید که تقریبا در هیچ یک از آن‌ها نه واژۀ “شهادت” به کار رفته نه کلمۀ “وفات”. ظاهرا بنیانگذار جمهوری اسلامی این بوده درگذشت حضرت فاطمه را با وصف خاصی توصیف نکند.

در یکی از معدود موارد هم که وصفی را به کار برده، کلمات “وفات” و “شهادت” با هم آمده است. یعنی سخنرانی 18 اسفند 1360 در “جمع رزمندگان اسلام” با این جمله آغاز شده است: «من هم وفات و شهادت بانوی بزرگ اسلام را بر همه مسلمین و بر شما برادران عزیز ارتشی، سپاهی و بسیج و بر حضرت بقیه الله- ارواحنا فداء- تسلیت عرض می‌کنم.»

به هر حال عدم تأکید بر “شهادت حضرت زهرا” در سخنان امام خمینی جای انکار ندارد. بنابراین چطور می‌توان گفت اعتقاد به “شهادت دختر پیامبر” جزو “اصول مذهب تشیع” یا جزو “اصولِ تشیعِ مقبولِ حکومتِ شیعی ایران پس از انقلاب” است؟ 

نکتۀ دیگر اینکه، از آنجا که فاصلۀ بین تنش‌های سیاسی پس از فوت پیامبر اسلام تا درگذشت حضرت فاطمه حدود 90 روز یا دست کم 70 روز بوده، برخی عبارت “وفات” را در توصیف درگذشت حضرت فاطمه به کار می‌برند. یعنی این عده منکر درگیری پشت درِ خانۀ امام علی نیستند، ولی می‌گویند آن درگیری به آسیب و جراحت حضرت فاطمه منتهی شده و نمی‌توان آن را “علت مستقیم” درگذشت فاطمه زهرا (س) دانست. در واقع چنین نظری برآمده از یک ملاحظۀ فنی-پزشکی است و با انگیزه‌های مذهبی یا سیاسی مطرح نمی‌شود.

فتوای آیت‌الله سنجری یادآور مقالۀ خشمگینانۀ یکی از نویسندگان هفته‌نامۀ “َشلمچه” در نیمۀ دوم دهۀ 1370 است که پس از انتشار مقالۀ “صراط‌های مستقیم” به قلم دکتر عبدالکریم سروش در مجلۀ کیان، سروش را متهم کرد به “کفریات‌بافتن علیه تشیع”. دکتر سروش هم در پاسخ به آن نویسندۀ افراطی، نوشت: بر فرض که من از تشیع خارج شده باشم. در این صورت، تازه در عداد اهل سنت درآمده‌ام و این چه ربطی به کافرشدن دارد؟ (نقل به مضمون).

اما اگر آقای سنجری واقعا معتقد است کسی که اصول مذهب تشیع را قبول ندارد، جزو کفار است، بد نیست توضیح دهند که نظراً چطور می‌توانند از “وحدت مسلمین”  و “اتحاد امت سلامی” و حتی از مفهوم “امت اسلامی” دفاع کنند؟ چون که بر مبنای رأی ایشان، حدود نود درصد مسلمین در زمرۀ کفار جای می‌گیرند و خودبه‌خود از دایرۀ “امت” خارج می‌شوند.

نکتۀ آخر اینکه، روزنامۀ کیهان برخلاف آیت‌الله سنجری هیچ موضعی علیه آقای سلیمانی اردستانی اتخاذ نکرده و او را لامذهب و بی‌دین نخوانده بلکه طرف مناظره (حجت الاسلام حامد کاشانی) را ستوده و با حکم کفر هم‌آوایی نکرده و چون چنین است، به نظر می‌رسد که آقای سنجری در فتوایش علیه آقای اردستانی، راه افراط پیموده و بد نیست تا دیر نشده، دستی از آستین جبران برآورد که امام صادق گفته است: حرمت مؤمن از حرمت کعبه بالاتر است. و از رسول خداست که: اَلْمُؤْمِنُ حَرَامٌ كُلُّهُ عِرْضُهُ وَ مَالُهُ وَ دَمُهُ: همه چيز مؤمن محترم است: آبرويش، مالش و خونش.