از شمار دو چشم یک تن کم وز شمار خرد هزاران بیش

دکتر عبدالکریم مشایخی*

28 تیرماه اطلاع یافتم که یکی دیگر از باستان شناسان مشهور ایران که سالها عمر گرانمایه را خود وقف شناسایی و احیاء و معرفی آثار باستانی ایران در اقصی نقاط ایران به ویژه در استان بوشهر کرد دار فانی را وداع گفت.

شادروان اسماعیل یغمایی را از طریق زنده یاد دکتر سرفراز می‌شناختم که با ایشان دوستی دیرینه داشتم و او هم در شناسایی و معرفی آثار باستانی دشتستان به ویژه گور دختر و کاخ چرخاب (کاخ زمستانی کوروش) تلاش‌های فراوانی کرد و همین جا باید یادآوری کنم که دوست دانشمند دیگری هم داشتم که او هم آوازه ای بین المللی داشت اما ایشان را در عرصه زبانشناسی ایران باستان به ویژه زبان ایلامی و اکدی می‌شناختند و او کسی نبود جز زنده یاد دکتر عبدالمجید ارفعی.

دعوی چه کنی داعیه داران همه رفتند شو بار سفر بند که یاران همه رفتند (بهار)

قبل از اینکه به خاطره ای از دیدار خودم با زنده یاد اسماعیل یغمایی بپردازم باید به بیت شعر دیگری اشاره نمایم که حافظ شیرازی سروده است : فلک به مردمِ نادان دهد زمامِ مراد / تو اهل فضلی و دانش، همین گناهت بس
این بیت شعر کاملاً در مورد زنده یاد یغمایی صدق می‌کند.

یغمایی باستان شناسی بود که در همه دوران خدمتش در مناطق باستانی بهبهان، سمنان، دامغان، دشتستان بوشهر، شوش کرمانشاه، کرمان، شهرری، تهران، سیستان و بلوچستان با کمترین حمایت مالی و با عشق و علاقه وافر به آثار باستانی فرهنگی کشورش خدمت کرد و زحمت کشید و بی‌مهری دید و تا زمانی که جان به جان آفرین تسلیم کرد هرگز از تلاش‌هایش دست برنداشت و در راستای شناسایی و معرفی آثار ماندگار ایران باستان کمترین شک و شبهه‌ای به خود راه نداد.

اما خاطره‌ای که بنده از ایشان دارم سال ۱۳۸۴ به اتفاق جناب دکتر ایرج نبی‌پور، دکتر غلامحسین نظامی، دکتر رضا امامی، آقایان، مهندس ذاکری، خوشکار و عماد شیرویس از محل کاوش‌های باستان شناسی بردک سیاه که در روستای درودگاه دشتستان واقع است دیدن کردیم.

در آن ایام زنده یاد یغمایی به اتفاق تعدادی از همکارانش به کاوش در زمینی مشغول بود که بعد از ماه‌ها تلاش موفق گردیده بود، تعداد ۳۶ ستون و نقش برجسته (سنگ نگاره داریوش اول هخامنشی) و مقدار ۳ کیلو طلای عصر هخامنشی از زیر خاک بیرون آورد. ایشان بلافاصله طلای مکشوفه را صورتجلسه کرده و به مدیر وقت میراث فرهنگی جناب دکتر احمد دشتی تحویل دادند.

مرحوم یغمایی مطالب ارزشمندی درباره اهمیت و جایگاه بردک سیاه در منظومه کاوش‌های باستان شناسی ایران و نقشی که در آن روزگار این منطقه در زمان حکمرانی هخامنشیان بر اینجا داشته است برای ما بیان نمودند. بعد از خداحافظی ایشان وعده دادند حضوری برای حل مشکلی به بنیاد ایران شناسی مراجعه نمایند.

دو روز بعد به بنیاد ایران شناسی تشریف آوردند. در جلسه‌ای که با ایشان داشتم بار دیگر بر اهمیت کشف بیش از ۳ کیلو طلای عصر هخامنشی در بردک سیاه اشاره کردند و خواستار رفع مشکل حقوقی همکارانش شدند که بیش از سه ماه حقوق آنان پرداخت نشده بود.

بلافاصله با استاندار وقت بوشهر جناب علی افراشته که از مدیران فرهنگی گذشته بوشهر بودند، تماس گرفتم و خواستار تقاضای منطقی بزرگمردی شدم که با عشق و علاقه به ایران عزیز به خدمات فرهنگی مشغول بودند. البته به توصیه استاندار، مدیر وقت میراث فرهنگی بوشهر مشکل زنده یاد یغمایی حل کردند. اما بعد از مدتی به دلیل عدم تامین اعتبار و بی‌توجهی به این کاوش باستان شناسی مهم، ادامه کار متوقف ماند و حسرتی بزرگ برای خدمتکاری خدوم که دل در گرو ایران عزیز و جاذبه‌های میراث فرهنگی این مرز و بوم داشت بر جای ماند.

ماحصل تلاشهای شبانه روزی زنده یاد اسماعیل یغمایی در کاوش های باستان شناسی بردک سیاه اثری فاخر و خواندنی با عنوان «کاخ بردک سیاه» است که دوستداران میراث فرهنگی ایران عزیز می توانند با تهیه این کتاب ارزشمند از خدمات و زحمات این بزرگ مرد باستان شناس آگاه شوند.

بمنه و کرمه

*مدیر بنیاد ایران شناسی شعبه بوشهر

در این زمینه

• کوروش یغمایی خداحافظی کرد؛ خداوند ایران را بپاید
• از دل خاک تا حافظه ایران