تب دنگی

خلیج فارس:افزایش موارد ابتلا به تب دنگی در استان هرمزگان بار دیگر به یکی از نگرانی‌های جدی نظام سلامت کشور تبدیل شده است؛ بیماری ویروسی با نشانه‌های تب، سردرد، درد عضلانی، استفراغ و تهوع که از پشه آئدس منتقل می‌شود و ابعاد این بیماری را از سطح هشدارهای استانی فراتر برده است.

به گزارش«خلیج فارس» به نقل از شرق، در ۲۵ آبان، رشد شمار مبتلایان موجب شد هیئتی تخصصی از سازمان جهانی بهداشت (WHO) همراه نمایندگانی از مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت راهی بندرعباس شوند تا روند کنترل، پیشگیری و ظرفیت‌های بهداشتی استان در مواجهه با این بیماری واگیر را به‌صورت میدانی ارزیابی کنند؛ حضوری که نشانه جدی‌ترشدن نگرانی‌ها نسبت به تثبیت چرخه انتقال تب دنگی در جنوب کشور تلقی می‌شود.

تنها از ابتدای امسال تاکنون، ۲۵۵ مورد ابتلای قطعی به تب دنگی در این استان ثبت شده است؛ آماری که در مقایسه با سال‌های گذشته، از تغییر الگوی شیوع و تثبیت کانون‌های محلی بیماری حکایت دارد.
تمرکز نگران‌کننده ابتلا در بندرعباس

معاون بهداشتی دانشگاه علوم‌پزشکی هرمزگان گفته است از مجموع ۲۵۵ بیمار شناسایی‌شده، ۱۹۲ نفر مرد و باقی زن بوده‌اند و ۶۸ نفر نیز به دلیل شدت علائم، نیاز به بستری در مراکز درمانی پیدا کرده‌اند.

به گفته یحیی میرزاده، ۲۲۸ نفر از مبتلایان ایرانی و ۲۷ نفر از اتباع خارجی مقیم کشور بوده‌اند. آنچه بیش از همه توجه کارشناسان را جلب کرده، تمرکز بالای موارد ابتلا در مرکز استان است؛ به‌طوری که ۲۴۸ نفر از بیماران در شهرستان بندرعباس شناسایی شده‌اند. این تمرکز جغرافیایی، بندرعباس را به کانون اصلی گردش ویروس در هرمزگان تبدیل و لزوم تشدید اقدامات پیشگیرانه شهری را دوچندان کرده است.

براساس آخرین گزارش مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، از ابتدای امسال تا ۱۵ آذر، در مجموع هزارو ۸۶ مورد ابتلا به بیماری تب دنگی در کشور شناسایی شده است. از این تعداد، ۹۹۱ مورد ناشی از انتقال محلی بوده و ۹۵ مورد به‌عنوان موارد وارداتی ثبت شده‌اند که عمدتا از پاکستان و یک مورد نیز از هند گزارش شده است.

همچنین در دو هفته اخیر، ۱۰۱ مورد جدید ابتلا به تب دنگی شناسایی شده که از این میان، ۹۳ مورد انتقال محلی در شهرستان‌های چابهار و کنارک در استان سیستان‌وبلوچستان و بندرعباس در استان هرمزگان رخ داده است. در همین بازه زمانی، ۱۲ مورد وارداتی مرتبط با سفر به پاکستان و هند (یک مورد) نیز در نظام مراقبت بیماری‌ها به ثبت رسیده است.
جهش آماری در یک سال

نگاهی به آمارهای سال گذشته، ابعاد نگران‌کننده این روند را روشن‌تر می‌کند. در سال ۱۴۰۳، در مجموع هزارو ۱۲۶ مورد تب دنگی در کشور تشخیص داده شد؛ اما در هرمزگان، وضعیت جهشی‌تر بود. درحالی‌که کل موارد مثبت این بیماری در این استان در سال گذشته فقط ۱۳ مورد بود، تعداد مبتلایان در هشت‌ماهه نخست امسال به ۱۵۷ نفر رسید؛ افزایش حدود ۱۲برابری که زنگ هشدار جدی برای نظام بهداشت منطقه به‌شمار می‌رود.

در این میان، داده‌های نظام مراقبت بیماری‌های واگیر نشان می‌دهد آنچه امروز در هرمزگان جریان دارد، صرفا افزایش عددی بیماران نیست، بلکه تغییر در الگوی اپیدمیولوژیک تب دنگی است. در بخش درخور توجهی از موارد ثبت‌شده، هیچ سابقه‌ای از سفر خارجی یا جابه‌جایی برون‌استانی وجود ندارد؛ موضوعی که نشان می‌دهد چرخه انتقال ویروس در داخل استان شکل گرفته است.

این تغییر الگو، تب دنگی را از یک بیماری «وابسته به ورود ویروس از بیرون» به یک بیماری با قابلیت گردش محلی تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، کنترل بیماری دیگر صرفا با غربالگری مسافران یا شناسایی موارد وارداتی ممکن نیست و نیازمند مداخله محیطی و شهری در مقیاس گسترده است.

از سوی دیگر، ترکیب جنسیتی و سنی بیماران نیز حاکی از آن است که بیماری به گروه خاصی محدود نمانده و در میان جمعیت فعال شهری در گردش است؛ الگویی که معمولا در بیماری‌های منتقله از ناقل، زمانی بروز می‌کند که ناقل به‌طور پایدار در محیط شهری مستقر شده باشد.
بندرعباس؛ شهر مستعد شیوع

تمرکز موارد ابتلا در بندرعباس بیش از آنکه یک اتفاق آماری باشد، بازتاب ویژگی‌های محیطی و شهری این کلان‌شهر جنوبی است. رطوبت بالا، دمای مناسب برای فعالیت پشه آئدس و وجود منابع متعدد آب‌های راکد خانگی و شهری، شرایطی ایجاد کرده که کنترل ناقل را به چالشی جدی تبدیل می‌کند.

پشه آئدس برخلاف پشه‌های معمول، در محیط‌های کوچک و خانگی تخم‌گذاری می‌کند؛ از زیرگلدانی‌ها و ظروف رهاشده تا مخازن روباز آب و آب جمع‌شده در تجهیزات سرمایشی. این ویژگی باعث می‌شود حتی با اجرای اقدامات کلی سم‌پاشی شهری، بدون مشارکت مستقیم شهروندان، زنجیره انتقال قطع نشود.

هم‌زمان، تراکم جمعیتی بندرعباس و الگوی رفت‌وآمد روزانه در محلات پرجمعیت، امکان گسترش سریع ویروس را فراهم می‌کند. به همین دلیل، هر مورد ابتلای تشخیص داده‌نشده می‌تواند به یک حلقه جدید انتقال تبدیل شود؛ حلقه‌ای که شناسایی آن بدون مراقبت فعال و مداوم دشوار است.

برآیند این عوامل نشان می‌دهد بندرعباس نه‌فقط محل وقوع بیشترین موارد، بلکه «بستر مساعد» برای تداوم بیماری است؛ بستری که در صورت بی‌توجهی به مدیریت محیطی و اصلاح رفتارهای پرخطر خانگی، می‌تواند الگوی شیوع را به سایر شهرهای استان نیز منتقل کند.
روایت‌های خاموش

در کنار آمارهای رسمی و هشدارهای بهداشتی، آنچه کمتر دیده شده، تجربه زیسته مردمی است که با تب دنگی از نزدیک مواجه شده‌اند؛ تجربه‌ای که از دل محله‌ها و بیمارستان‌ها، تصویر ملموس‌تری از ابعاد این بیماری ترسیم می‌کند.

کتایون، یکی از شهروندان بندرعباس، از مواجهه‌ای می‌گوید که اگرچه مستقیم نبود، اما اضطراب و سردرگمی ناشی از آن را به‌روشنی نشان می‌دهد. او توضیح می‌دهد که اولین بار وقتی همسایه‌شان با نگرانی از مثبت‌شدن آزمایش خون همسرش خبر داده، در جریان ابتلای نزدیکانش به این بیماری قرار گرفته است: «پیش از آن تقریبا هیچ اطلاع‌رسانی جدی درباره این بیماری نشنیده بودم. جز یک تابلوی محدود اطلاع‌رسانی در یکی از نقاط بندرعباس، نشانه‌ای از حساس‌سازی عمومی درباره پشه آئدس و تب دنگی دیده نمی‌شد؛ این در حالی است که حتی کارکنان حوزه سلامت نیز از ابعاد و اهمیت موضوع آگاهی کافی نداشتند».

روایت او از وضعیت همسر همسایه‌اش، به کاهش شدید پلاکت خون و دردهای طاقت‌فرسای استخوانی اشاره دارد؛ دردی که بیماران از آن با عنوان «استخوان‌شکن» یاد می‌کنند. به گفته کتایون، شدت مراجعات باعث شده بود بیمارستان دولتی امکان بستری نداشته باشد و بیمار ناچار به مراجعه به بیمارستان خصوصی شود.

او از آشفتگی روند پیگیری‌ها هم می‌گوید؛ از انجام آزمایش‌های خون به‌صورت پراکنده تا مراجعات مکرر برای کنترل پلاکت، آن‌هم هفته‌ها پس از شروع بیماری. کتایون تأکید می‌کند که حتی پس از گذشت حدود یک ماه، نگرانی‌ها ادامه دارد و علائم جدیدی مانند مشکلات چشمی نیز بروز کرده است. مسیری که به باور او، می‌توانست با اطلاع‌رسانی به‌موقع و آمادگی بهتر نظام درمانی، تا این اندازه فرساینده و پراضطراب نباشد.
میهمان ناخوانده بازی‌های بچگانه

علاوه بر بزرگسالان، تب دنگی کودکان و نوجوانان را نیز درگیر کرده و نگرانی‌های خانوادگی و محلی را شدت داده است.

سمیرا، یکی از ساکنان بندرعباس، از تجربه‌ای می‌گوید که نشان می‌دهد حتی محیط‌های کوچک محله‌ای چگونه می‌توانند محل تجمع پشه ناقل شوند و سلامت کودکان را تهدید کنند.

او می‌گوید از بس در این زمینه صحبت کرده‌اند، برادرزاده چهارساله‌اش هرکجا هر پشه‌ای که می‌بیند سریع می‌گوید آئدس! سمیرا می‌گوید این هشدارها بیشتر از زبان افراد محلی و خانواده‌ها منتقل شده و تأکید می‌کند که اطلاع‌رسانی رسمی هنوز کافی نیست. درحالی‌که روند درمان و پیگیری بیماران همچنان ادامه دارد و خانواده‌ها باید به‌شدت مراقب باشند.

در کنار روایت مردم و آمارهای رسمی، دیدگاه کارشناسان و متخصصان بیماری‌های عفونی تصویر دقیق‌تری از تهدید تب دنگی و راه‌های مقابله با آن ارائه می‌دهد.

مینو محرز، متخصص بیماری‌های عفونی و گرمسیری، درباره گسترش این بیماری در ایران و مخاطرات پنهان آن توضیح می‌دهد.

به گفته او، «بیماری توسط پشه‌ای خاص به نام آئدس منتقل می‌شود که متأسفانه از مدت‌ها پیش وارد کشور شده است. این پشه می‌تواند حتی در کمترین مقدار آب، مانند زیرگلدانی‌های کوچک، تخم‌گذاری و تولیدمثل کند».

محرز تأکید می‌کند که بیماری اغلب در نوبت اول علائم خفیف و شبه‌سرماخوردگی دارد و ممکن است نیازی به مراجعه به پزشک نباشد، اما در نوبت دوم، «ابتلا می‌تواند با علائم خطرناک، خون‌ریزی و شدت بیماری همراه باشد».

او درباره نحوه گسترش پشه و بیماری توضیح می‌دهد: «اولین بار پشه از مرز پاکستان وارد جنوب کشور شد، اما اکنون تقریبا در همه مناطق پخش شده است. برای کنترل این بیماری، سم‌پاشی منظم و حذف محل‌های تولید مثل پشه ضروری است».

این متخصص درباره تفاوت شدت بیماری در سنین مختلف هم می‌گوید: «بیشتر جوانان در معرض هستند، چون بیشتر در محیط‌های بیرونی رفت‌وآمد دارند، اما بیماری در هر سنی می‌تواند اتفاق بیفتد».

در نهایت، او هشدار می‌دهد که پیشگیری از گسترش پشه و رعایت نکات بهداشتی خانگی، تنها راه مقابله مؤثر با تب دنگی است: «اگر اجازه دهیم پشه در اطراف خانه و گلدان‌ها تولیدمثل کند، خطر ابتلای شدید افزایش می‌یابد. حتی آپارتمان‌های چندطبقه هم از این خطر مستثنا نیستند؛ این پشه می‌تواند به طبقات بالا هم صعود کند».
امیدی تازه در مقابله با تب دنگی

در نوامبر ۲۰۲۵، آژانس ملی نظارت بهداشتی برزیل (ANVISA) برای نخستین بار در جهان واکسن تک‌دوز علیه تب دنگی را تأیید کرد. این واکسن با نام Butantan-DV که توسط انستیتوی بوتانتان در سائوپائولو توسعه یافته، برای افراد ۱۲ تا ۵۹ سال مجاز است و می‌تواند پوشش ایمن‌سازی در کشورهایی با شیوع بالا را افزایش دهد.

خبر توسعه و تأیید این واکسن توسط انستیتوی بوتانتان ابتدا در منابع بین‌المللی منتشر شد و خبرگزاری ایسنا آن را ترجمه و در ایران منتشر کرده است. Butantan-DV چهارگانه است و علیه هر چهار سروتیپ ویروس طراحی شده و در آزمایش‌های بالینی با بیش از ۱۶ هزار داوطلب، محافظت ۷۴.۷درصدی در برابر موارد علامت‌دار و ۹۱.۶درصدی در جلوگیری از موارد شدید بیماری نشان داده است.

کارشناسان حوزه سلامت تأیید این واکسن را گامی مهم در کاهش بار بیماری و پیشگیری از ابتلاهای شدید می‌دانند و به‌ویژه مزیت تک‌دوز بودن آن را در تسهیل واکسیناسیون مناطق محروم حیاتی می‌دانند. این تصمیم در حالی گرفته شد که تب دنگی در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۴٫۶ میلیون مورد ابتلا و نزدیک به ۱۲ هزار مرگ در جهان ثبت کرد و نیمی از این مرگ‌ها در برزیل رخ داده است.

وزارت بهداشت برزیل با همکاری شرکت چینی WuXi Biologics قصد دارد تا سال ۲۰۲۶ حدود ۳۰ میلیون دُز تولید کند تا دسترسی گسترده به واکسن فراهم شود.
وضعیت جهانی شیوع ویروس

در سطح جهانی نیز با وجود کاهش نسبی در برخی مناطق نسبت به سال گذشته، تب دنگی همچنان یکی از چالش‌های مهم بهداشت عمومی است. مثلا مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها در نوامبر گزارش داد از ابتدای سال ۲۰۲۵ تا پایان اکتبر، بیش از ۴.۵ میلیون مورد ابتلا و بیش از سه‌هزار مرگ ناشی از تب دنگی در ۱۰۳ کشور و قلمرو در مناطق مختلف جهان ازجمله اروپا، قاره آمریکا، جنوب شرق آسیا، اقیانوسیه، شرق مدیترانه و آفریقا ثبت شده است.

این گزارش نشان می‌دهد تب دنگی در سال جاری همچنان یکی از گسترده‌ترین بیماری‌های ویروسی منتقله از ناقل در جهان بوده و دامنه جغرافیایی آن از مناطق گرمسیری فراتر رفته و حتی موارد ابتلای بومی در کشورهایی مانند فرانسه و ایتالیا نیز شناسایی شده است.

در همین گزارش آمده است که اگرچه در برخی مناطق مانند قاره آمریکا پس از اوج‌گیری ابتلا در ماه‌های ابتدایی سال، روند بیماری کاهشی شده، اما در بخش‌هایی از آسیا، شرق مدیترانه و آفریقا، الگوی افزایشی یا ناپایدار همچنان ادامه دارد.

افزایش موارد در کشورهایی مانند بنگلادش، افغانستان و ویتنام، در کنار تداوم گردش ویروس در مناطق آفریقایی، نشان می‌دهد تب دنگی هنوز به مرحله کنترل پایدار نرسیده است. تب دنگی امروز فقط یک هشدار بهداشتی نیست، بلکه نشانه‌ای از شکاف میان سرعت گسترش تهدیدها و آمادگی نظام پیشگیری است؛ جایی که تأخیر در اطلاع‌رسانی، ضعف کنترل محیطی و واگذاری بار مسئولیت به خانواده‌ها، بیماری را از یک بحران قابل کنترل به تجربه‌ای فرساینده برای شهروندان تبدیل می‌کند.

خلیج فارس:مینو محرز، استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران و متخصص بیماری‌های عفونی در خصوص شیوع بیماری تب دنگی در کشور گفت: بیماری تب دنگی پیش از این در ایران وجود نداشت و اگر کسی به آن مبتلا می‌شد، باید به کشورهایی مانند مالزی می‌رفت تا این بیماری را بگیرد و سپس به ایران برگردد. اما از چند سال گذشته، این بیماری به ایران وارد شد و اکنون کمی گسترش پیدا کرده است.

به گزارش«خلیج فارس» به نقل از ایلنا، وی افزود: در حال حاضر، چند مورد در جنوب ایران مشاهده شده و در آنجا فعالیت بیشتری دارد. در جاهای دیگر کشور هنوز برخی افراد به این بیماری مبتلا نشده‌اند.

محرز خاطرنشان کرد: البته باید بگویم که در مرتبه اول ابتلا، بیشترین علائم، مشابه سرماخوردگی است و معمولاً تا زمانی که فرد آزمایش ندهد، متوجه نخواهد شد که به تب دنگی مبتلا شده است.

وی افزود: همچنین نکته‌ای که مردم باید رعایت کنند، این است که متأسفانه کمبود آب در حال حاضر مشکل‌ساز شده است. در همین راستا، دفع زباله باید به صورت بهداشتی انجام شود و به خصوص شهرداری‌ها باید به طور مرتب زباله‌ها را به صورت بهداشتی مدیریت کنند.

این استاد دانشگاه در ادامه گفت: این پشه به زندگی نزدیک به انسان تمایل بسیاری دارد. بنابراین در خانه‌ها، به ویژه در بالکن آپارتمان‌ها یا حیاط‌ها، اگر تنها کمی آب در ته گلدانی یا ظرفی جمع شود، حتی به اندازه یک قاشق چای‌خوری، می‌تواند تخم‌گذاری کرده و به راحتی در آنجا زندگی و تولید مثل کند.
پشه آئدس نسبت به سموم مقاوم هستند 

وی ادامه داد: همچنین در مورد سمپاشی برای این پشه، باید گفت اینکه این پشه‌ها نسبت به سموم مقاوم هستند یا خیر، خود یک مسئله مهم است.

محرز خاطرنشان کرد: خوشبختانه از سال‌ها پیش یک تیم بسیار قوی در وزارت بهداشت مستقر بوده است که از حدود ۱۰ سال پیش برنامه‌ای برای مبارزه با این بیماری آغاز کرده است، در حالی که در آن زمان خبری از این مشکل نبود.

وی افزود: اما اکنون این پشه به کشور وارد شده و تقریباً در مناطق مختلف ایران جایگزین شده است. همچنین، مواردی از این بیماری چند ماه پیش در شیراز مشاهده شد که همه این موارد از مسافران بازگشته از امارات بودند. در نتیجه، وجود چنین مواردی نگران‌کننده است و باید مراقب باشیم.

به گفته وی این پشه برعکس بسیاری از حشرات دیگر، از آفتاب و گرما خوشش نمی‌آید. در حال حاضر، در این گرما، فعالیت زیادی ندارد، اما به محض اینکه هوا کمی خنک شود، فعالیت بیشتری خواهد داشت. ابتلای اول به این بیماری، به اصطلاح، ممکن است مانند یک سرماخوردگی باشد و بدون هیچ علامت خاصی بگذرد و حتی اگر آزمایش انجام نشود، تشخیص داده نشود.

این متخصص بیماری‌های عفونی در ادامه گفت: اما به دلیل اینکه این ابتلا مصونیت ایجاد نمی‌کند، در صورت ابتلای دوم، ممکن است بیماری خطرناک خونریزی‌دهنده ایجاد شود که گاهی منجر به مرگ می‌شود.

محرز تصریح کرد: همچنین واکسن‌هایی برای این بیماری در کشورهای دیگر وجود دارد، اما افرادی که این واکسن را دریافت می‌کنند، احتمالاً چندان تأثیر مثبتی نخواهد داشت. اثرگذاری واکسن فقط در مورد افرادی است که یک دوره این بیماری را پشت سر گذاشته‌اند و سپس واکسن را دریافت کنند، تا از ابتلای شدید و عوارض ناشی از آن جلوگیری شود. بنابراین، مبارزه با این پشه در اولویت قرار دارد.

وی درباره راهکارها برای مقابله با این بیماری گفت: باید توجه داشت که زباله‌ها به‌طور بهداشتی دفن شوند و شهرداری‌ها در جمع‌آوری و دفع زباله‌ها دقت بیشتری داشته باشند. همچنین، سم‌پاشی برای کنترل پشه‌ها نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.

محرز افزود: در ایالات متحده، روش‌هایی برای مبارزه با پشه‌ها وجود دارد که ما نیز در ایران مطالعاتی در این زمینه انجام داده‌ایم. آن‌ها به دلیل بروز مقاومت در پشه‌ها نسبت به سم‌پاشی‌های فعلی، دیگر از سم‌پاشی به طور سنتی استفاده نمی‌کنند و رویکردی مبتنی بر عقیم‌سازی پشه‌ها را در پیش گرفته‌اند.

این استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران اظهار داشت: در ایران نیز بر روی این روش‌ها مطالعه شده و موفقیت‌هایی به دست آمده تا بتوانیم از این روش‌ها استفاده کنیم تا دیگر نیازی به سم‌پاشی نباشد. به هر حال، این پشه وارد کشور شده و در حال حاضر مقداری گسترش یافته، ولی نرخ ابتلای انسانی هنوز زیاد نیست.

وی افزود: با این حال، مواردی در جنوب کشور مشاهده شده و امیدواریم که بتوانند پیشگیری‌های لازم را انجام دهند. خوشبختانه تیمی که وزارت بهداشت برای مبارزه با این بیماری تشکیل داده، تیمی بسیار کارآمد و باتجربه است که سال‌هاست در زمینه بیماری‌های مشابه فعالیت می‌کند.
واکسن تب دنگی در کشور موجود نیست

وی در خصوص واکسن بیماری تب دنگی گفت: در حال حاضر واکسن تب دنگی در کشور ما موجود نیست. واکسن‌های موجود در سایر کشورها معمولاً برای مناطقی که شیوع بیماری بیشتر است، مورد استفاده قرار می‌گیرد و برای افرادی که هرگز به این بیماری مبتلا نشده‌اند، اثری ندارد. این واکسن تنها برای افرادی مؤثر است که قبلاً بیماری را تجربه کرده‌اند تا از ابتلا به نوع شدید و مرگبار بیماری جلوگیری کنند.

محرز خاطر نشان کرد: در حال حاضر در کشور ما تولید یا واردات این واکسن در دستور کار نیست، اما اگر نیاز باشد، می‌توان آن را تولید کرد. خوشبختانه صنعت واکسن‌سازی در ایران در حال پیشرفت است و اگر فرصتی برای تولید واکسن فراهم شود، می‌توانیم واکسن مناسبی برای افرادی که قبلاً ابتلا پیدا کرده‌اند، تولید کنیم تا از ابتلا دوباره به نوع شدید جلوگیری کنند. در واقع، ایران می‌تواند به یکی از تولیدکنندگان مطرح واکسن در منطقه تبدیل شود.

وی تاکید کرد: لازم است که مردم در دفع زباله‌ها دقت بیشتری داشته باشند و زباله‌ها را به‌صورت بهداشتی مدیریت کنند. کمبود آب در کشور ممکن است در مبارزه با این پشه و بیماری‌های مرتبط با آن مشکل‌ساز شود، اما رعایت بهداشت در دفع زباله‌ها و جلوگیری از تجمع آب در ظروفی مانند بشقاب‌ها و گلدان‌ها که می‌تواند در دسترس پشه‌ها قرار بگیرد، بسیار اهمیت دارد تا از تولید مثل و اسکان این پشه‌ها جلوگیری شود.

محرز در پایان گفت: همچنین، برخی افرادی که در طبقات بالاتر از جمله پانزدهم یا شانزدهم زندگی می‌کنند، ممکن است به نظرشان برسد که این پشه‌ها به آن‌ها سر نخواهند زد، اما باید توجه داشته باشند که حتی در این طبقات نیز ممکن است پشه‌ها راهی برای ورود پیدا کنند. بنابراین، همه باید احتیاط کنند و از تجمع آب جلوگیری کنند تا بتوانند از ابتلای به بیماری و گسترش آن پیشگیری نمایند.

خلیج فارس:بنابر اعلام مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، سال گذشته در کشور ۱۱۲۷ بیمار مبتلا به تب دنگی تشخیص داده شد که ۹۲۲ مورد آن در داخل کشور رخ داده و انتقال محلی محسوب می‌شود.

به گزارش«خلیج فارس» به نقل از فرارو؛در گزارش مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت آمده است: با آنکه تا قبل از سال ۱۹۷۰، تنها ۹ کشور جهان اپیدمی شدید بیماری تب دنگی را تجربه کرده بودند، این بیماری در حال حاضر در ۱۴۱ کشور منطقه آفریقا، آمریکا و مدیترانه شرقی، آسیای جنوب شرقی و غرب اقیانوسیه شناسایی شده است. میزان بروز بیماری تب دنگی در سال‌ها و دهه‌های اخیر به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
وضعیت بیماری تب دنگی، چیکونگونیا و زیکا کشور

به گزارش وبدا، از سال ۱۳۹۵ تا پایان سال ۱۴۰۲ تعداد موارد مثبت قطعی بیماری دانگ ۷۴ مورد و بیماری چیکونگونیا ۵۴ مورد در کشور گزارش شده است که همه موارد “وارده از خارج از کشور” بوده است. همچنین تا این تاریخ هیچ موردی از بیماری زیکا در کشور گزارش نشده است.

بر اساس گزارشات نظام مراقبت بیماری در کشور از ابتدای سال ۱۴۰۳ تا تاریخ ۳۰ اسفند ماه سال گذشته بالغ بر ۱۱۲۷ مورد تب دنگی تشخیص داده شده که تعداد ۹۲۲ مورد آن در داخل کشور رخ داده است و انتقال محلی محسوب می‌شود و مابقی بیماران در خارج از کشور به بیماری دچار شده‌اند.

موارد انتقال محلی ۱۳ بیمار مبتلا به تب دنگی در شهرستان بندرلنگه استان هرمزگان و ۸۹۷ بیمار در شهرستان چابهار استان سیستان و بلوچستان و ۱۲ مورد با سابقه سفر به چابهار در سایر استان‌های کشور شناسایی شده است.

مطابق بررسی اپیدمیولوژیکی انجام شده برای بیماران، اکثر بیمارانی که خارج از کشور آلوده شده اند سابقه سفر به کشور امارات داشته و در این کشور به بیماری مبتلا شده اند. ۱۳۲ مورد سابقه سفر به کشور امارات، ۶۹ مورد سابقه سفر به پاکستان، یک مورد سابقه سفر به عمان، یک مورد سابقه سفر به افغانستان، یک مورد سفر به ترکیه و یک مورد سابقه سفر به کشور بنین (غرب آفریقا) داشته‌اند.

به غیر از یکی از بیماران که دارای ملیت آفریقایی بوده، سایر بیماران دارای ملیت ایرانی هستند. تاکنون یک مورد مرگ در موارد وارده گزارش شده و وضعیت عمومی سایر بیماران پایدار بوده است.

همچنین در سال ۱۴۰۳ تاکنون پنج مورد بیمار مبتلا به چیکونگونیا گزارش شده که تمامی موارد سابقه سفر به خارج از کشور داشته‌اند. این بیماران در شهرستان‌های چابهار و تهران تشخیص داده شده‌اند.
وضعیت کشور از نظر وجود پشه آئدس ناقل

در تمامی مبادی مرزی زمینی، ریلی، دریایی و هوایی بین المللی مراقبت حشره شناسی انجام می‌شود. اولین گزارش صید پشه آئدس اجیپتی در اسفند سال ۱۳۹۸ در شهرستان بندرلنگه استان هرمزگان گزارش شده است.

در حال حاضر پشه آئدس اجیپتی در استان‌های هرمزگان، سیستان و بلوچستان (چابهار و کنارک)، بوشهر (عسلویه و کنگان) و آئدس آلبوپیکتوس در تمامی نقاط استان گیلان، در شهرستان‌های رامسر، تنکابن، عباس آباد، محمودآباد و نور استان مازندران و شهرستان بیله سوار استان اردبیل، شهرستان‌های خدافرین، هوراند و کلیبر استان آذربایجان شرقی گزارش شده است.

خلیج فارس:سرپرست مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت گفت: «به‌دلیل گسترش تبادلات اقتصادی و افزایش مسافرت به مناطق آلوده در خارج از مرزها، پشه آئدس به‌سرعت در اکثر مناطق کشور تکثیر شده و احتمال همه گیری‌های گسترده در ۳ تا ۵ سال آینده خواهد بود.»

به گزارش«خلیج فارس» به نقل از برنا؛ قباد مرادی سرپرست مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت درباره وضعیت ابتلا به تب دنگی اظهارداشت: از ابتدای امسال تاکنون ۳۵۸ مورد بیمار تب دانگی گزارش شده است که ۱۹۵ مورد آن انتقال محلی بوده است. در حال حاضر در استان‌های شمالی و جنوبی کشور پشه آئدس استقرار یافته است.

وی افزود: همچنین در شهرستان چابهار در استان سیستان و بلوچستان و بندر لنگه در استان هرمزگان بیماری تب دنگی ناشی از گزش پشه را داریم ولی اکثر مناطق کشور مستعد تکثیر و استقرار پشه آئدس هستند.

وی ادامه داد: با توجه به شرایط آب و هوایی، بهسازی و پاکیزگی محیط زیست که نقش کلیدی در پیشگیری از استقرار پشه را دارد، در صورتی که هموطنان نسبت به پاکیزه نگه داشتن محیط زیست (خانه و اماکن خصوصی) خود اقدام نکنند و سازمان‌های ذینفع در مدیریت فاضلاب و زباله و تامین آب شرب سالم پایدار به طور موثر عمل نکنند، به نفع تکثیر پشه است.

سرپرست مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت بیان کرد: به دلیل گسترش تبادلات اقتصادی و افزایش مسافرت به مناطق آلوده در خارج از مرزها، این پشه به سرعت در اکثر مناطق کشور تکثیر شده و احتمال همه گیری‌های گسترده در ۳ تا ۵ سال آینده خواهد بود.

خلیج فارس: عضو هیأت علمی آزمایشگاه مرجع کشوری انستیتو پاستور ایران، با بیان اینکه بیماری دنگی در بیش از ۱۰۰ کشور جهان اندمیک است، گفت: در اکثر موارد عفونت و به‌عبارتی ۷۵ تا ۸۰ درصد، بیماری بدون علامت بالینی است؛ از این‌رو کنترل انتشار ویروس عامل تب دنگی به‌علت شمار فراوان موارد بدون علامت، دشوار است.

مصطفی صالحی وزیری، عضو هیأت علمی بخش آربوویروس‌ها و تب‌های خونریزی‌دهنده ویروسی آزمایشگاه مرجع کشوری انستیتو پاستور ایران، با بیان این‌که دوره کمون بیماری تب دانگ به‌طور متوسط بین ۴ تا ۷ روز است، اظهار کرد: اما این دوره می‌تواند بین ۲ تا ۱۴ روز متغیر باشد. در اکثر موارد عفونت و به‌عبارتی ۷۵ تا ۸۰ درصد، بیماری بدون علامت بالینی است.

وی در ادامه توضیح داد: با این وجود، هم موارد علامت‌دار و هم بدون علامت به‌طور متوسط در هفته نخست آلوده شدن دارای ویروس عفونی در خون خود هستند(فاز ویرمیک) و به‌طور بالقوه می‌توانند به‌عنوان مخزن ویروس، پشه‌های غیرآلوده را در زمان گزش آلوده کنند.

شناسایی ۴ سروتایپ، از ویروس دانگ در جهان

عضو هیأت علمی آزمایشگاه مرجع کشوری انستیتو پاستور ایران، با اشاره به شناسایی ۴ سروتایپ، از ویروس دانگ یا دنگی (Dengue virus) گفت: ویروس عامل بیماری تب دانگ دارای ژنوم RNA است و در خانواده فلاوی ویریده(Flaviviridae) و جنس فلاوی ویروس(Flavivirus) طبقه‌بندی می‌شود.

صالحی وزیری، در ادامه خاطرنشان کرد:  این ویروس،۴ سروتایپ دارد و هر سروتایپ شامل چندین ژنوتایپ و رده(Lineage) است و  هر ۴ سروتایپ می‌توانند انسان را آلوده و ایجاد بیماری کنند.

ایمنی طولانی‌مدت و حتی مادام‌العمر در صورت ابتلا به‌همان سروتایپ

وی، با بیان این‌که یک بار ابتلا در مقابل همان سروتایپ، ایمنی طولانی‌مدت و حتی مادام‌العمر ایجاد می‌کند(ایمنی homotypic)، در ادامه توضیح داد: اما فرد در مقابل بقیه سروتایپ‌ها نه تنها مصونیت نخواهد داشت بلکه ممکن است در عفونت‌های ثانویه با سروتایپ متفاوت شدت بیماری افزایش یافته و فرد به فرم‌های شدید دنگی شامل سندرم شوک دنگی و تب خونریزی‌دهنده دنگی مبتلا شود.

عضو هیأت علمی آزمایشگاه مرجع کشوری انستیتو پاستور ایران، درباره علت وقوع این وضعیت گفت: علت این موضوع، نداشتن توانایی آنتی‌بادی‌های تولیدشده توسط عفونت اولیه در خنثی‌سازی موثر سروتایپ متفاوت در عفونت ثانویه است.

صالح‌وزیری، ادامه داد: این آنتی‌بادی‌های غیرخنثی‌کننده که آنتی‌بادی‌های Heterotypic نیز نام دارند از طریق پدیده antibody dependent enhancement   (ADE) باعث افزایش ورود ویروس به سلول‌های هدف و بنایراین افزایش تکثیر ویروس می‌شوند.

راه غالب انتقال ویروس دانگ به انسان از طریق نیش پشه آئدس آلوده

وی، با بیان این‌که روش انتقال اصلی ویروس دانگ به انسان از طریق نیش پشه آلوده است، افزود: هم‌پنین افراد آلوده در فاز وایرمیک(معمولا ۲ روز پیش از بروز علائم تا ۱ هفته) می‌توانند ویروس را به پشه‌های غیرآلوده انتقال بدهند.

عضو هیأت علمی آزمایشگاه مرجع کشوری انستیتو پاستور ایران، گفت: در موارد نادر انتقال ویروس دنگی از طریق انتقال خون و فرآورده‌های خونی، پیوند عضو و اننقال  از مادر به جنین و نیدل استیک شدن گزارش شده است.

صالح‌وزیری، با بیان این‌که موارد علامت‌دار عفونت با ویروس دنگی به ۲ فرم تب دانگ(ملایم) و دانگ شدید(تب خونریزی‌دهنده دانگ و سندرم شوک دانگ) مشاهده می‌شوند، در ادامه درباره علائم و نشانه‌های بیماری چنین توضیح داد: تب بالا (۴۰ درجه سانتی‌گراد)، سردرد شدید، درد پشت چشم، دردهای عضلانی و مفاصل، حالت تهوع، استفراغ، راش‌های پوستی و درد پشت ساق پا از شایع‌ترین علائم تب دانگ است.

وی، تصریح کرد: علائم دنگی شدید اغلب پس از برطرف شدن تب ظاهر می‌شود و شامل موارد درد شدید شکم، استفراغ مداوم، تنفس سریع و پی در پی، خونریزی لثه یا بینی، خستگی، بی‌قراری، خون در استفراغ یا مدفوع، تشنگی زیاد، پوست رنگ پریده و سرد و احساس ضعف است.

عضو هیأت علمی آزمایشگاه مرجع کشوری انستیتو پاستور ایران، خاطرنشان کرد: تاکنون با وجود تحقیقات فراوان در زمینه درمان تب دانگ، درمان اختصاصی ضدویروسی علیه این وجود ندارد و درمان‌ها همگی حمایتی هستند.

ویروس دنگی حدود ۱۰۰۰ سال پیش از پریمات‌ها به پشه‌های ناقل و سپس به انسان‌ها انتقال یافته است

صالح‌وزیری، درباره داشتن قابلیت پاندمی شدن بیماری نظیر کرونا، با بیان این‌که اگرچه تصور می‌شود ویروس دنگی بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ سال پیش از پریمات‌ها به پشه‌های ناقل و سپس به انسان‌ها انتقال یافته است، در ادامه خاطرنشان کرد: با این وجود نخستین طغیان ثبت‌شده این بیماری به سال ۱۷۷۹ و در کوبا بر می‌گردد.

وی، با بیان این‌که  بر اساس برآوردها، سالانه ۴۰۰ میلیون نفر به ویروس دنگی آلوده و حدود ۱۰۰ میلیون نفر به بیماری تب دانگ مبتلا می‌شوند، گفت: در سال‌های اخیر به‌ویژه پس از پاندمی کووید-۱۹ به‌علت تضعیف سیستم‌های بهداشتی در کشورهای مختلف دنیا و گرم شدن دمای کره زمین، تغییرات اقلیمی و جهانی شدن(افزایش مسافرت‌ها و تجارت‌های بین‌المللی) نه تنها موارد بیماری در برخی کشورهای اندمیک به‌شدت افزایش یافته است، بلکه بیماری به نواحی جدید هم نظیر ایران گسترش یافته است.

وقوع اپیدمی‌های انفجاری در صورت اندمیک شدن بیماری در یک کشور

عضو هیأت علمی آزمایشگاه مرجع کشوری انستیتو پاستور ایران، در ادامه تصریح کرد: پیش‌بینی دقیق در این‌یاره با توجه به متغیرهای فراوان دشوار است، اما به احتمال زیاد گسترش پشه‌های ناقل و متعاقب آن انتشار ویروس به کشورهای جدید به‌علت گرمایش زمین و تغییرات اقلیمی رخ می‌دهد. در صورتی که ویروس دانگ در یک کشور به‌صورت محلی منتشر و اندمیک شد هر چند سال یک بار اپیدمی‌های انفجاری بیماری رخ می‌دهد.

صالح‌وزیری، با بیان این‌که براساس تجارب موفق کشورهایی نظیر سنگاپور، با استفاده از روش‌های کنترلی  برپایه One health می‌توان تا حد زیادی مانع ار بروز اپیدمی‌های گسترده می‌شود، اظهار امیدواری کرد استفاده از تجربه‌های کشورهای موفق در کنترل پشه‌های آئدس و بیماری‌های مرتبط با آن‌ها از جمله تب دانگ به‌طور جد در دستور کار وزارت بهداشت قرار گیرد.

منبع: ایرنا