سفر رئیس جمهوری فرانسه به سوریه/ بازدید از مسجد اموی/ 2 انفجار نزدیک هتل مکرون + تصاویر

این نخستین سفر یک رهبر مهم غربی و یک رئیس دولت عضو اتحادیه اروپا به سوریه از زمان سقوط حکومت بشار اسد در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳) است.

مکرون در ایکس گفت: «من آمده‌ام تا دوباره بر تعهد فرانسه به مردم سوریه تاکید کنم. برای یک سوریه مستقل، متحد در عین تنوع و در صلح با همسایگانش.»

امانوئل مکرون و احمد الشرع سران فرانسه و سوریه در حاشیه بازدید از مسجد اموی دمشق 

مکرون دوشنبه در فرودگاه دمشق مورد استقبال اسعد الشیبانی وزیر خارجه سوریه قرار گرفت. دوشنبه شب هم احمد الشرع رئیس جمهوری سویه به افتخار مکرون، ضیافت شام برگزار کرد.

دو رهبر همچنین به بازدید از مسجد تاریخی اموی دمشق رفتند.

مکرون عصر دوشنبه در فضایی «غیررسمی» با همتای سوری احمد الشرع گفتگو کرد و پس از آن مذاکرات رسمی در روز سه‌شنبه برگزار خواهد شد و پس از آن یک کنفرانس مطبوعاتی برگزار خواهد شد.

تحلیلگران این سفر را نشانه‌ای از تلاش فرانسه برای بازتعریف روابط خود با سوریه جدید و افزایش نفوذ در روند بازسازی این کشور ارزیابی کرده‌اند.

فرانسه احتمالاً به دلایل امنیتی، قبل از فرود هواپیمای مکرون در دمشق، خبر این سفر را اعلام نکرد.

سوریه پس از ۱۳ سال جنگ داخلی خونین و پس از بمب‌گذاری که روز پنجشنبه کافه‌ای در دمشق را هدف قرار داد و 10 نفر را کشت، هنوز با چالش‌های متعددی در تلاش‌های خود برای برقراری امنیت و ثبات روبرو است.

ورود امانوئل مکرون رئیس جمهوری فرانسه به فرودگاه دمشق

بر اساس برنامه اعلام‌شده از سوی کاخ الیزه، رئیس‌جمهوری فرانسه علاوه بر گفت‌وگو با مقام‌های سوری، با نمایندگان جامعه مدنی، فعالان حقوق بشر و شخصیت‌هایی از اقلیت‌های مذهبی و قومی این کشور نیز دیدار می کند.

احمد الشرع رئیس جمهوری سوریه در مصاحبه‌ای که عصر دوشنبه از کانال تلویزیونی BFM فرانسه پخش شد، از نقش «سازنده» فرانسه در سوریه استقبال کرد و این کشور را «دوست مردم سوریه» دانست.

الشرع در مصاحبه تلویزیونی بر «گشودن درهای سرمایه‌گذاری در سوریه برای بازسازی تأکید کرد که به گفته او فرصتی بسیار غنی برای شرکت‌های بزرگی است که به دنبال فرصت‌های سرمایه‌گذاری هستند.»

این اولین سفر یک رئیس جمهور فرانسه به سوریه از زمان سفر نیکولا سارکوزی، رئیس جمهور وقت فرانسه، به سوریه در سال ۲۰۰۹ است.

هیات اقتصادی پررنگ؛ نگاه فرانسه به بازسازی سوریه

یکی از مهم‌ترین حاشیه‌های این سفر، همراهی هیاتی از مدیران شرکت‌های بزرگ فرانسوی با رئیس‌جمهوری فرانسه بود. به گزارش رویترز، مدیران شرکت های فرانسوی توتال‌ و حمل‌ونقل دریایی سی‌ام‌ای سی‌جی‌ام (CMA CGM) در ترکیب هیأت همراه حضور داشتند.

پس از روی کار آمدن دولت جدید، سوریه در ماه مه ۲۰۲۵ قراردادی ۳۰ ساله با شرکت فرانسوی حمل‌ونقل دریایی سی‌ام‌ای سی‌جی‌ام CMA CGM برای توسعه و بهره‌برداری از بندر لاذقیه به ارزش ۲۳۰ میلیون یورو امضا کرد.

در ماه مه ۲۰۲۶ هم دولت سوریه یادداشت تفاهمی را با شرکت کونوکوفیلیپس مستقر در آمریکا، شرکت توتال انرژی فرانسه و شرکت قطر انرژی برای اکتشاف نفت و گاز در آب‌های سرزمینی سوریه امضا کرد.

استقبال اسعد الشیبانی وزیر خارجه سوریه از امانوئل مکرون رئیس جمهوری فرانسه در فرودگاه دمشق

رسانه‌های فرانسوی این موضوع را نشانه‌ای از تمایل پاریس برای حضور فعال در پروژه‌های بازسازی سوریه، به‌ویژه در حوزه‌های انرژی، حمل‌ونقل، بنادر و زیرساخت‌ها دانسته‌اند. کارشناسان معتقدند فرانسه تلاش می‌کند پیش از دیگر کشورهای اروپایی، جایگاه اقتصادی خود را در سوریه تثبیت کند.

تأکید بر اصلاحات سیاسی و حقوق اقلیت‌ها

بر اساس بیانیه کاخ الیزه، مکرون در دیدار با احمد الشرع بر ضرورت تشکیل سوریه‌ای «آزاد، باثبات، فراگیر و متکثر» تأکید و اعلام کرد گسترش روابط فرانسه با دمشق به میزان پایبندی دولت جدید سوریه به حقوق همه اقوام، مذاهب و گروه‌های اجتماعی بستگی خواهد داشت.

استقبال اسعد الشیبانی وزیر خارجه سوریه از امانوئل مکرون رئیس جمهوری فرانسه در فرودگاه دمشق

یک مقام ارشد فرانسوی پیش از این سفر به رویترز گفته بود فرانسه نمی‌خواهد «یک حکومت انحصاری با حکومتی انحصاری دیگر جایگزین شود» و انتظار دارد روند انتقال سیاسی سوریه با مشارکت همه گروه‌های جامعه دنبال شود.

پیام امنیتی درباره لبنان

یکی دیگر از محورهای مهم گفت‌وگوها، وضعیت امنیتی منطقه، به‌ویژه لبنان است. به گزارش رویترز، مقام‌های فرانسوی اعلام کردند مکرون در دیدار خود با احمد الشرع بر ضرورت احترام به حاکمیت لبنان تأکید کرده و خواستار آن شده هیچ نیروی نظامی سوری وارد خاک لبنان نشود.

به گفته یک مقام فرانسوی، رئیس‌جمهور سوریه نیز به طرف فرانسوی اطمینان داده است دمشق برنامه‌ای برای اعزام نیرو به لبنان ندارد.

این سفر در ادامه روند عادی‌سازی روابط میان فرانسه و سوریه انجام شد. احمد الشرع پیش‌تر در سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) به پاریس سفر و با امانوئل مکرون دیدار کرده بود؛ سفری که نخستین حضور وی در یکی از کشورهای اروپایی پس از سقوط بشار اسد و تشکیل دولت جدید سوریه محسوب می‌شد.

در ماه‌های اخیر، فرانسه از جمله کشورهای اروپایی بود که از کاهش بخشی از تحریم‌های سوریه حمایت کردند. مقامات فرانسوی گفته بودند بازسازی سوریه بدون مشارکت جامعه جهانی و سرمایه‌گذاری خارجی امکان‌پذیر نخواهد بود.

نخستین رهبر بزرگ غربی در دمشق

آسوشیتدپرس این سفر را «نقطه عطف» در روابط غرب و سوریه توصیف کرد و نوشت مکرون نخستین رهبر برجسته یکی از کشورهای غربی است که پس از تغییر حکومت در دمشق به سوریه سفر می‌کند.

به نوشته این خبرگزاری، سفر رئیس‌جمهوری فرانسه در شرایطی انجام شده که دولت جدید سوریه تلاش می‌کند با جذب سرمایه‌گذاری خارجی، بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده و گسترش روابط دیپلماتیک، اقتصاد این کشور را احیا کند.

سفر مکرون تنها یک سفر دوجانبه نیست، بلکه پیامی سیاسی درباره بازگشت تدریجی سوریه به تعاملات بین‌المللی و تلاش فرانسه برای حفظ نقش خود در معادلات خاورمیانه به شمار می‌رود.

 روابط فرانسه با دولت‌های حافظ اسد و بشار اسد 

روابط فرانسه و سوریه در دوران حکومت حافظ اسد، رئیس‌جمهور سوریه از ۱۹۷۱ تا ۲۰۰۰ (۱۳۵۰ تا ۱۳۷۹)، فراز و نشیب‌های فراوانی را تجربه کرد. اگرچه دو کشور در دهه ۱۹۷۰ روابط سیاسی خود را حفظ کردند اما جنگ داخلی لبنان، حضور نظامی سوریه در لبنان و اختلاف بر سر نقش دمشق در منطقه، بارها روابط پاریس و دمشق را دچار تنش کرد.

در دهه ۱۹۸۰، روابط دو کشور به پایین‌ترین سطح خود رسید. دولت فرانسه، دمشق را به حمایت از برخی گروه‌های مسلح متهم می‌کرد و مجموعه‌ای از حملات تروریستی در پاریس در سال ۱۹۸۶ (۱۳۶۵) نیز بر تیرگی روابط افزود. با این حال، در دهه ۱۹۹۰ و هم‌زمان با مشارکت سوریه در ائتلاف بین‌المللی علیه عراق پس از اشغال کویت، روابط دو کشور تا حدی بهبود یافت و گفت‌وگوهای سیاسی از سر گرفته شد.

پس از درگذشت حافظ اسد در ۱۰ ژوئن ۲۰۰۰ (۲۱ خرداد ۱۳۷۹)، فرزندش بشار اسد قدرت را در دست گرفت. ژاک شیراک رئیس‌جمهور وقت فرانسه، در مراسم تشییع حافظ اسد حضور یافت و از بشار اسد نیز برای سفر به پاریس دعوت شد.

در سال‌های نخست ریاست‌جمهوری بشار اسد، فرانسه تلاش کرد روابط خود را با دمشق گسترش دهد.

اما ترور رفیق حریری، نخست‌وزیر پیشین لبنان، در ۱۴ فوریه ۲۰۰۵ (۲۶ بهمن ۱۳۸۳) نقطه عطفی در روابط دو کشور بود. فرانسه، که روابط نزدیکی با حریری داشت، از حامیان اصلی تحقیقات بین‌المللی درباره این ترور شد و روابط سیاسی با دمشق به شدت سرد شد.

با روی کار آمدن نیکولا سارکوزی در سال ۲۰۰۷ (۱۳۸۶)، سیاست فرانسه تغییر کرد و بشار اسد در ۱۴ ژوئیه ۲۰۰۸ (۲۴ تیر ۱۳۸۷) برای شرکت در مراسم روز ملی فرانسه به پاریس دعوت شد. این سفر نشانه‌ای از تلاش پاریس برای بازگرداندن سوریه به تعاملات بین‌المللی بود، اما این روند چندان دوام نیاورد.

با آغاز اعتراضات و بحران سوریه در مارس ۲۰۱۱ (اسفند ۱۳۸۹) و تبدیل آن به جنگ داخلی، فرانسه از نخستین کشورهای غربی بود که حکومت بشار اسد را به سرکوب معترضان متهم کرد. پاریس در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱) سفارت خود در دمشق را تعطیل و روابط رسمی با دولت بشار اسد را قطع کرد. فرانسه همچنین از مخالفان سیاسی سوری حمایت کرد و از حامیان اصلی تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه دمشق بود.

پس از سقوط حکومت بشار اسد در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ (۱۸ آذر ۱۴۰۳)، فرانسه گفت‌وگو با دولت انتقالی سوریه را آغاز کرد. وزارت خارجه فرانسه اعلام کرده از دسامبر ۲۰۲۴ (آذر ۱۴۰۳) سیاست خود را بر حمایت از روند انتقال سیاسی، بازسازی سوریه و برقراری روابط با دولت جدید متمرکز کرده است.

 یک قرن روابط فرانسه و سوریه؛ از قیمومت تا مشارکت در بازسازی

روابط فرانسه و سوریه سابقه‌ای بیش از یک قرن دارد و ریشه آن به پایان جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراتوری عثمانی بازمی‌گردد. سرزمین سوریه بخشی از امپراطوری عثمانی بود اما بعد از جنگ جهانی اول و فروپاشی و تجزیه کشور عثمانی، بر اساس توافق سایکس–پیکو در سال ۱۹۱۶ میلادی (۱۲۹۵ شمسی) و سپس تصمیم جامعه ملل، سوریه و لبنان تحت قیمومت فرانسه اعلام شدند.

فرانسه از سال ۱۹۲۰ (۱۲۹۹) تا ۱۹۴۶ (۱۳۲۵) اداره سوریه را در اختیار داشت. در این دوره، ساختارهای اداری، حقوقی و آموزشی متعددی با الگوی فرانسوی در سوریه ایجاد شد، اما سیاست‌های استعماری پاریس با مقاومت گسترده ملی‌گرایان سوری روبه‌رو شد. مهم‌ترین این مقاومت‌ها، انقلاب بزرگ سوریه در سال‌های ۱۹۲۵ تا ۱۹۲۷ (۱۳۰۴ تا ۱۳۰۶) بود که با سرکوب شدید نیروهای فرانسوی همراه شد.

سوریه در ۱۷ آوریل ۱۹۴۶ (۲۸ فروردین ۱۳۲۵) با خروج آخرین نیروهای فرانسوی به استقلال کامل دست یافت. با وجود پایان قیمومت، نفوذ فرهنگی فرانسه در سوریه ادامه یافت و زبان فرانسه برای دهه‌ها یکی از زبان‌های خارجی مهم در مدارس و دانشگاه‌های این کشور باقی ماند.

در دهه‌های پس از استقلال، روابط دو کشور تحت تأثیر تحولات خاورمیانه، جنگ‌های اعراب و اسرائیل، بحران سوئز، جنگ داخلی لبنان و رقابت قدرت‌های جهانی قرار گرفت. فرانسه در مقاطع مختلف تلاش کرد نقش میانجی یا بازیگر مؤثر در مسائل سوریه و لبنان ایفا کند، اما اختلافات سیاسی بارها مانع گسترش روابط شد.

از سال ۲۰۱۱ (۱۳۸۹) و آغاز بحران سوریه، فرانسه به یکی از منتقدان اصلی دولت بشار اسد تبدیل شد و ضمن حمایت از مخالفان، در ائتلاف بین‌المللی علیه گروه داعش نیز مشارکت کرد. روابط دیپلماتیک دو کشور از سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱) تا سقوط حکومت اسد در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳) عملاً قطع بود.

با تشکیل دولت انتقالی سوریه پس از سقوط حکومت اسد، فرانسه بار دیگر تلاش کرده است جایگاه تاریخی و سیاسی خود را در سوریه احیا کند. برگزاری کنفرانس بین‌المللی پاریس درباره سوریه در ۱۳ فوریه ۲۰۲۵ (۲۵ بهمن ۱۴۰۳)، سفر وزیر خارجه فرانسه به دمشق در ۳ ژانویه ۲۰۲۵ (۱۴ دی ۱۴۰۳) و سپس سفر امانوئل مکرون به دمشق در ۶ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۵ تیر ۱۴۰۵)، همگی نشان‌دهنده آغاز فصل تازه‌ای در روابط دو کشور پس از بیش از یک دهه قطع ارتباط رسمی است.