340390
احمد فرتاش
پاکستان در هفتههای اخیر نقش پررنگی را به عنوان میانجی بین ایران و و آمریکا ایفا کرده است. این نقشآفرینی با استقبال توأم تهران و واشنگتن مواجه شده است و دست کم تا اینجا در جلوگیری از تداوم جنگ و بویژه حملۀ گستردهتر و شدیدتر آمریکا به زیرساختهای ایران موثر بوده؛ حملهای که میتوانست به قطع گستردۀ برق در ایران منتهی شود و البته پاسخ متقابل ایران را در پی میداشت و کشورهای متحد آمریکا در منطقۀ خلیج فارس را نیز گرفتار خاموشی گسترده میکرد.
دلایل پذیرش پاکستان به عنوان میانجی
عدم حضور پایگاههای نظامی آمریکا در پاکستان: برخلاف بسیاری از کشورهای حوزۀ خلیج فارس، پاکستان میزبان پایگاههای نظامی دائم آمریکا نیست. این موضوع باعث میشود تهران اعتماد بیشتری به استقلال عمل این کشور داشته باشد. پس از خروج آمریکا از افغانستان در سال 2021، عمرانخان نخستوزیر وقت پاکستان با جملۀ مشهور «Absolutely Not» (مطلقا نه) تاکید کرد اجازۀ ایجاد پایگاه برای عملیاتهای ضد تروریستی را به آمریکا نخواهد داد. مقامات فعلی پاکستان نیز همچنان بر این موضع پافشاری میکنند.
البته این رویکرد به معنای فقدان هر گونه همکاری نظامی بین پاکستان و ایالات متحده نیست. مطابق توافقنامۀ ALSA، پاکستان به کشتیها و هواپیماهای نظامی آمریکا اجازه میدهد برای سوختگیری یا تعمیرات، از امکانات پاکستان استفاده کنند. همچنین پاکستان در سالهای اخیر نیز حریم هوایی خود را برای پروازهای ترانزیت نظامی آمریکا باز گذاشته است. ضمنا مستشاران نظامی آمریکا ممکن است در مراکز آموزشی پاکستان حضور داشته باشند، اما این به معنای مالکیت یا مدیریت یک پایگاه مستقل توسط آمریکا نیست.
فقدان «پایگاه رسمی و دائمی» (مشابه پایگاه العدید قطر) به پاکستان اجازه میدهد نقش میانجی را بین ایران و آمریکا ایفا کند. اگر پاکستان مثل برخی کشورهای منطقه میزبان هزاران سرباز آمریکایی و انبارهای تسلیحاتی بزرگ آنها بود، تهران هرگز نمیتوانست به اسلامآباد به عنوان یک بازیگر «بیطرف» یا حداقل «کمخطر» اعتماد کند.
در واقع ارتش پاکستان، به فرماندهی فیلدمارشال عاصم منیر، بسیار مراقب است موازنه را حفظ کند. یعنی در عین همکاری نظامی برای دریافت کمکهای مالی و تجهیزاتی، بدون واگذاری رسمی خاک خود به آمریکا، مانع تحریک ایران یا گروههای افراطی در داخل پاکستان شده است.
روابط نزدیک نظامی با دولت ترامپ: ارتش پاکستان، بویژه ژنرال عاصم منیر، موفق شده است کانالهای ارتباطی مستقیم و موثری با دونالد ترامپ برقرار کند. برخی تحلیلگران معتقدند اسلامآباد رگ خواب ترامپ را پیدا کرده و توانسته است خود را به عنوان یک شریک راهبردی برای او تعریف کند.
پیوندهای فرهنگی و مذهبی با ایران: وجود مرز طولانی و مشترک بین پاکستان و ایران و حضور یکی از بزرگترین جوامع شیعی جهان در پاکستان، به این کشور «وزن معنوی» و درک متقابلی در مذاکره و تعامل با ایران بخشیده است.
موقعیت ژئواستراتژیک: پاکستان در دهانۀ خلیج فارس و اقیانوس هند قرار دارد و هر گونه بحران در تنگۀ هرمز مستقیما امنیت ملی و تجاری این کشور را تحت تاثیر قرار میدهد. از این حیث میانجیگری پاکستان بین ایران و آمریکا، ذاتا موجهتر از میانجیگری بسیاری از کشورهای دیگر به نظر میرسد.
فواید میانجیگری برای پاکستان