گرانی با چاشنی کوچک فروشی علیه جیب مردم

سارا ترابی

قیمت‌ها زودتر از آنچه فکر می‌کنیم بالا می‌روند و درآمد ما فقط تماشاگر می‌ماند.

گرانی هم همیشه از تابلوی قیمت یا خبر رسمی نمی‌آید؛ گاهی از دلِ بسته‌بندی خودش را لو می‌دهد.

قفسه فروشگاه در نگاه اول همان قفسه همیشگی است. اما کافیست نوشته‌های ریز کنار بارکد را بخوانید: حجم کمتر شده، وزن پایین آمده، تعداد کاهش پیدا کرده؛ بی‌سروصدا و موذیانه.

بسته چیپس همان فرم آشنا را دارد، اما هوا بیشتر و سهم محصول کمتر است. دستمال کاغذی برگ‌های کمتری دارد، بیسکویت‌ها یکی دو عدد کمتر یا کوچکتر شده‌اند و خیلی از کالاها با ظاهر قبلی، محتوای کمتری به خانه می‌آورند. یعنی گرانی فقط عدد قیمت نیست؛ گاهی مقدار کالایی است که در برابر همان پول می‌گیریم.

شرکت‌ها می‌دانند مصرف‌کننده اول به عدد قیمت نگاه می‌کند، نه وزن و حجمِ چاپ‌شده با فونت ریز. برای همین به‌جای افزایش ناگهانی قیمت، مقدار محصول را کم می‌کنند تا قیمت ظاهراً قابل‌تحمل بماند. ظاهر همان است، اما ارزش واقعی خرید آرام‌آرام آب می‌رود.

این ترفند واکنشی به تورم است. تولیدکننده بین دو گزینه می‌ماند: یا قیمت را مستقیم بالا ببرد و ریسک افت فروش را بپذیرد، یا مقدار را کم کند و قیمت را ثابت نگه دارد. خیلی‌ها راه دوم را انتخاب می‌کنند، چون واکنش بازار ملایم‌تر است؛ اما این «ملایمت» برای مصرف‌کننده واقعی نیست، فقط دیرتر دیده می‌شود.

نتیجه روشن است: شما حتی مباغ بالاتری پرداخته‌اید، اما کالای کمتری گرفته‌اید و باید زودتر دوباره خرید کنید. برای بودجه خانوار، این تفاوتی با گرانی مستقیم ندارد؛ فقط پنهان‌تر است.

در خانه‌ای که درآمد ثابت مانده و هزینه‌ها بالا می‌رود، کوچک‌شدن نامحسوس کالاها یعنی خریدهای بیشتر، فشار روانی بیشتر و افت استاندارد مصرف. خانواده آخر ماه می‌بیند هم یخچال زودتر خالی شده، هم حساب بانکی زودتر به خط قرمز رسیده است.

مصرف‌کننده حق دارد دقیق و شفاف بداند چه می‌خرد. بازار سالم، بازاری است که رقابت در آن بر پایه کیفیت و قیمت واقعی باشد، نه خطای ادراکی مشتری.

گرانیِ امروز گاهی آرام و بی‌حاشیه وارد سبد خرید می‌شود؛ با همان بسته‌بندی آشنا و همان قیمتِ ظاهراً ثابت. اما اثرش کاملاً واقعی است: کالای کمتر، خرید بیشتر، فشار سنگین‌تر.