کتابخانه تاریخی مصلحیان بوشهر؛ از لانه موریانه‌ها تا کانون پویای فرهنگی

ساختمان کتابخانه عمومی مصلحیان بوشهر که در سال ۱۲۶۰ هجری شمسی با معماری اصیل و سنتی بوشهری احداث شده‌است، یکی از بناهای تاریخی ارزشمند این استان با قدمت ۱۴۵ ساله است که در فهرست آثار ملی ثبت شده و یادگاری از دوره قاجاریه به شمار می‌رود.

بنای کتابخانه مصلحیان در سال ۱۳۷۶ توسط «فاطمه مصلحیان»، بانوی خیر بوشهری، وقفِ کتابخانه شد و به نام ایشان در منطقه یک بوشهر فعالیت خود را آغاز کرد، در دهه ۹۰ این مرکز قلب تپنده کتابخوانی در منطقه یک بوشهر به شمار می‌رفت و جواب‌گوی نیاز و تقاضای شمار قابل‌توجهی از دانش‌آموزان، دانشجویان و کتابخوانان بوشهری بود، اما بخشی از این ساختمان از جمله سالن مطالعه آن دچار فرسودگی شد طوریکه به دلیل وضعیت وخیم آن و آسیب‌های ناشی از موریانه‌زدگی و کاهش ایمنی ساختمان، در سال ۱۳۹۶ طبق نامه رسمی سازمان آتش‌نشانی بوشهر به‌طور موقت تعطیل شد.

با پیگیری اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان و پای کار آمدن فرمانداری، استانداری و میراث فرهنگی استان بوشهر، عملیات بازسازی آن در نیمه دوم سال ۱۴۰۲ کلید خورد، این عملیات در نهایت در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ به سرانجام رسید.

این بنا به همت تیم مرمت اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان بوشهر با اعتباری بالغ بر ۲۵۰ میلیارد ریال بازسازی و کل سازه، سقف و در و پنجره‌ها با پوشش نانو مرمت و مقاوم‌سازی شد.

اکنون این کتابخانه با بازطراحی و فضاسازی جدید در مساحتی بالغ بر ۵۸۵ متر مربع بازگشایی شده و در دور جدید فعالیت خود به امکاناتی نظیر مخزن کتاب، سالن مطالعه، اتاق کودک، اتاق پژوهش، سالن مشاهیر و بخش نشریات مجهز شده‌است.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در آیین بازگشایی کتابخانه مصلحیان بوشهر با اشاره به توسعه فضای کتابخانه‌ای و فعالیت‌های کتابخوانی، بر ضرورت پویایی، بازطراحی و بازسازی فضای کتابخانه‌ها در مناطق کمتر برخوردار و ارائه خدمات نوین در کتابخانه‌های عمومی تأکید کرد.

آزاده نظربلند، بازگشایی این بنای ارزشمند را گامی در مسیر تحقق عدالت فرهنگی توصیف کرد و گفت: کتابخانه مصلحیان اکنون فراتر از فضایی برای امانت کتاب، با بازطراحی جدید به یک کانون پویای فرهنگی تبدیل شده است.

وی ادامه داد: اولویت ما در دوره جدید، ارتقای کتابخانه‌های واجد ارزش تاریخی به مراکز چندمنظوره است تا ضمن صیانت از هویت بومی و میراث معماری، خدماتی نوین و متناسب با نیازهای روز نسل جوان و پژوهشگران ارائه شود و پیوندی عمیق میان سنت و دانش نوین در این بستر فرهنگی شکل بگیرد.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر در این باره گفت: کتابخانه عمومی بانو مصلحیان، همسر مرحوم حاج رجب مصلحیان (خیّر شناخته‌شده بوشهری)،یکی از بناهای تاریخی ارزشمند استان با قدمت ۱۴۰ ساله است که در فهرست آثار ملی ثبت شده و یادگاری از دوره قاجاریه است. این کتابخانه در سال ۱۳۹۶، به‌دلیل آسیب‌های ناشی از موریانه‌زدگی و کاهش ایمنی ساختمان، طبق نامه رسمی سازمان آتش‌نشانی بوشهر به‌طور موقت تعطیل شد.

حیدر راهب ادامه داد: این کتابخانه در منطقه یک بوشهر نقش بسزایی را در پاسخگویی به نیاز کتابخوانان و امانت‌دهی کتاب دارد و با راه‌اندازی دوباره آن بطور قطع نبض کتابخوانی در این منطقه پرجان‌تر می‌زند؛ زیرا این کتابخانه در طول فعالیتش یکی ازمراکز فعال و شلوغ شهر بوشهر بود که به‌صورت شبانه‌روزی به کتابخوانان و جامعه محصل شهر خدمات‌رسانی می‌کرد.

وی با اشاره به اینکه توسعه و به‌روزرسانی فضای کتابخانه‌ای در استان یکی از مهم‌ترین اهدافی بوده که در چهار سال اخیر به دنبال تحقق آن بوده‌ایم، تصریح کرد: در زمان حاضر سرانه فضای کتابخانه‌ای استان بوشهر ۲.۳۳ مترمربع است و زیربنای کتابخانه‌های استان به بیش از ۲۸ هزار مترمربع رسیده که این رشد نشان‌دهنده نگاه مثبت مدیران ارشد این استان به حوزه کتابخوانی استان دارد.

مدیرکل کتابخانه‌های استان بوشهر گفت: با بازگشایی کتابخانه مصلحیان نیز بخش کودک این کتابخانه فعال شده و خدمات آن از ساعت ۸ تا ۱۹ به عموم مردم ارائه می‌شود، همچنین بخشی ویژه پژوهشگران با اجاره ماهانه ۶ میلیون ریال در نظر گرفته شده است.

راهب افزود: همچنین در کتابخانه مصلحیان به عنوان یکی از آثار موقوفه در استان بوشهر، نگارخانه‌ای با هدف معرفی این خانواده نیک اندیش و همچنین مشاهیر استان راه‌اندازی شده‌است که در آن آثار و تصاویر مربوطه به نمایش گذاشته می‌شود.

وی با اشاره به وضعیت کتابخانه‌های استان بوشهر گفت: در زمان حاضر بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار جلد کتاب در کتابخانه‌های عمومی استان وجود دارد، ۱۵۵ نفر در مجموعه کتابخانه‌ها فعالیت می‌کنند و ۴۵ هزار نفر عضو کتابخانه‌های عمومی استان هستند، همچنین سالانه قریب به ۴۰۰ هزار جلد کتاب به امانت داده می‌شود.

راهب، مجموع زیربنای کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر را ۲۸ هزار متر مربع برشمرد و افزود: کتابخانه روستای بنداروز که کلنگ آن با همکاری خیرین، اعتبارات تملک دارایی و دهیاری در بهمن ۱۴۰۳ به زمین زده شد، بتازگی مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر در تشریح طرح‌های در دست اجرا در استان بیان کرد: کتابخانه روستای خلیفه ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد، کتابخانه روستای نظرآقا ۳۰ درصد، کتابخانه روستای راهدار ۴۰ درصد و کتابخانه روستای عامری نیز با مشارکت خیرین حدود ۳۰ درصد پیشرفت داشته اما به دلیل کمبود اعتبار متوقف شده است.

راهب ادامه داد:طرح‌های نیمه تمامی همچون کتابخانه دوراهک با ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی در دست تکمیل است، اجرای این طرح از سال ۱۳۹۵ با همکاری بنیاد مسکن آغاز شده است و تزریق قطره چکانی بودجه علت تعلل در ساخت آن می‌باشد..

وی از بازطراحی و توسعه کتابخانه‌های بنک، بهارستان و شنبه خبر داد و گفت: این کتابخانه‌ها پس از تکمیل بزودی بازگشایی خواهند شد.

راهب افزود: در روستای اخند عسلویه نیز با همکاری دهیاری ساختمانی برای کتابخانه در نظر گرفته شده که تجهیز آن انجام شده و به‌زودی افتتاح خواهد شد.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر با اشاره به سهم نیم‌درصدی شهرداری‌ها برای کتابخانه‌های عمومی اظهار کرد: در این زمینه همکاری برخی شهرداری‌ها از جمله در شهرستان‌های دشتستان و تنگستان مطلوب نیست.

راهب، از بررسی طرح احداث کتابخانه در مدرسه تاریخی سعادت خبر داد و اظهار کرد: با وجود اهمیت این مکان به‌عنوان یکی از جایگاه‌های اصلی علم در استان، همکاری لازم از سوی هیئت امنای این بنای تاریخی برای اجرای این طرح انجام نشد

وی با اشاره به اینکه جامعه سالم، جامعه‌ای است که به کتاب و کتابخوانی علاقه دارد و از فضاهای کتابخانه‌ای استاندارد و به‌روزی برخوردار است، گفت: استان بوشهر پیش از این تنها یک کتابخانه مدرن و استاندارد داشت که کتابخانه عمومی خلیج‌فارس بود اما در سه سال اخیر با توسعه کتابخانه‌های مشارکتی و بازطراحی و تجهیز کتابخانه‌های فرسوده، شمار کتابخانه‌های باکیفیت استان ارتقا پیدا کرده است. در این کتابخانه‌ها، بخش‌های جدید و مدرنی مثل اتاق علم، منابع الکترونیکی، بخش بوشهرشناسی، ایران‌شناسی، اسباب‌بازی و… اضافه‌شده که همین استقبال چشمگیر مخاطبان بویژه کودکان و نوجوانان را برای عضویت در کتابخانه تقویت کرده‌است.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان بوشهر، ساخت کتابخانه مرکزی را دیگر مطالبه مهم جامعه کتابخوان استان بوشهر معرفی کرد و گفت: این مطالبه در دولت چهاردهم نیز مورد توجه قرار گرفته و این طرح در حال پیگیری است.

راهب تاکید کرد: کتابخانه مرکزی بوشهر با ارائه خدمات نوین و متعددی که خواهد داشت، دسترسی همه قشرهای جامعه را اعم از بانوان خانه‌دار، سالمندان، گروه‌های خاص نابینایا و ناشنوایان، صاحبان مشاغل بومی و خانگی، کودکان و نوجوانان به کتاب تسهیل می‌کند و با تزریق منابع مطالعاتی جدید و پرمخاطب، به فضای مطالعاتی و پژوهشی استان بوشهر جان بیشتری می‌بخشد.

منبع: ایرنا